یعنی چه
واژه کنجوس برای توصیف فردی به کار میرود که دلبستگی شدیدی به مال دنیا دارد و با وجود داشتن توانایی مالی، از خرج کردن برای خود و دیگران بهشدت امتناع میورزد.
تلفظ
این کلمه با فتح کاف، سکون نون و ضم جیم به صورت کَنجوس تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کنجوس به عنوان پاسخ پنج حرفی برای راهنمای «خسیس» یا «بخیل» شناخته میشود.
به انگلیسی
رایجترین معادلهای انگلیسی این واژه مِایزر (Miser) برای اسم و اِستینجی (Stingy) برای صفت هستند.
به فارسی
معادلهای اصیل و متداول این واژه در زبان فارسی معیار شامل خسیس، ممسک، لئیم و اصطلاحات عامیانهای مانند ناخنخشک و کنس هستند.
در قرآن
واژه کنجوس ریشه عربی ندارد و در متن قرآن به کار نرفته است؛ با این حال، قرآن کریم صفت بخل و خست را نکوهش کرده و از واژگانی چون بُخل، شُحّ و یَقتُر برای اشاره به این مفهوم استفاده نموده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات عامه، کنجوس نماد ناپسندِ دلبستگی مفرط به مادیات و ترس از فقر است. این صفت در حکایتها معمولاً با نمادهایی چون موش، کیسه بسته سکه یا شخصیتهای داستانی خسیس (مانند اسکروج) بازنمایی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل کنجوس
واژه «کنجوس» با وجود ثبت در برخی فرهنگهای معتبر فارسی مانند دهخدا و آنندراج، اصالتاً واژهای فارسی سره نیست. این کلمه از زبانهای شبهقاره هند (اردو و هندی) وارد زبان فارسی شده و بیشتر در گویشهای شرقی ایران مانند خراسانی و سیستانی و همچنین در ادبیات عامیانه و محاورهای رواج یافته است.
این کلمه به طور دقیق به معنای فردی است که ثروت خود را پنهان و ذخیره میکند و از مصرف آن حتی برای نیازهای ضروری خود و خانوادهاش امتناع میورزد. در نظام اخلاقی و فرهنگی، کنجوسی یا همان بخل و خست، به عنوان یک ویژگی شخصیتی منفی و ناپسند شناخته میشود که مقابل صفاتی پسندیده چون سخاوت، کرم و دستودلبازی قرار دارد.
اگرچه خود این واژه در متون کهن کلاسیک یا کتابهای آسمانی دیده نمیشود، اما مفهوم و بار معنایی آن همواره در ادبیات تعلیمی و اندرزنامهها مایه نکوهش، طنز و عبرتآموزی بوده است.