یعنی چه
این عبارت یک ترکیب فعلی و اسمی برگرفته از قرآن کریم است که بر لزوم پرداخت و ادای حقوق مالی، عاطفی و اجتماعی خویشاوندان و نزدیکان تأکید دارد و نشان میدهد دستگیری از بستگان یک وظیفه و تکلیف است.
تلفظ
شکل صحیح ترکیبی این واژه در متن قرآن «آتِ ذَا الْقُرْبَی» است که در خوانش روان به صورت «آتِ ذَلقُربا» تلفظ میشود. بخش اول آن یعنی «آتِ» فعل امر از ریشه (أ ت ی) به معنی بده یا بپرداز است.
در جدول
در سؤالات جدول کلمات متقاطع یا مسابقات مذهبی، پاسخ به راهنمای «حق خویشاوندان را بده در قرآن» این عبارت ۱۰ حرفی است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن و متون اسلامی، این عبارت معمولاً به معنای اعطای حقوق قانونی و اخلاقی به بستگان نزدیک ترجمه میشود.
به عربی
این واژه خود اصالتی عربی دارد و مفسران برای تبیین معنایی آن از اصطلاحات مترادفی چون صله رحم و اعطای حقوق اقربا استفاده میکنند.
به فارسی
در زبان فارسی عباراتی مانند «به خویشان نزدیکت نیکی کن»، «حق نزدیکانت را ادا کن» و «کمک به اقربا» به عنوان معادلهای مفهومی و روان این اصطلاح به کار میروند.
در قرآن
این عبارت دقیقاً با همین لحن امر در آیه ۲۶ سوره اسراء و آیه ۳۸ سوره روم آمده است. همچنین مفاهیم مشابه آن در سورههای نحل (آیه ۹۰) و بقره نیز دیده میشود. در منابع تفسیری شیعه و سنی آمده است که پس از نزول این آیه، پیامبر اکرم (ص) دخترشان حضرت فاطمه (س) را فراخواندند و ملک فدک را به عنوان مصداق حق ذویالقربی به ایشان بخشیدند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات اسلامی، این عبارت نمادی از مسئولیت اجتماعی، صله رحم و پیوند انسان با شبکه خویشاوندی است. علاوه بر این، در تاریخ اسلام و کلام شیعی، این اصطلاح به عنوان نماد عینی حقانیت اهل بیت (ع) و ماجرای تاریخی فدک شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل آت ذی القربی
عبارت قرآنی «آت ذی القربی» که صورت ساختاری صحیح آن «آتِ ذَا الْقُرْبَی» است، یک دستور صریح و مؤکد الهی در دین اسلام مبنی بر رعایت حقوق مادی و معنوی نزدیکان و بستگان است. این مفهوم به خوبی آشکار میسازد که ایمان در نگاه قرآنی صرفاً به عبادات فردی محدود نمیشود، بلکه شامل تعهدات مالی، عاطفی و حمایتی در قبال اعضای خانواده و شبکه خویشاوندی به عنوان یک وظیفه واجب دینی است.
از بُعد تاریخی و روایی، این واژه پیوند عمیقی با صدر اسلام دارد؛ چرا که بر اساس تفاسیر و احادیث مستند، پس از نزول این دستور الهی، پیامبر اسلام (ص) ملک فدک را به حضرت فاطمه (س) اعطا کردند. به همین جهت، این اصطلاح علاوه بر دلالت بر اصول اخلاقی مانند صله رحم و عدالت خانوادگی، در تاریخ مذهبی نمادی از حقوق اهل بیت (ع) نیز به شمار میرود.