ذی الکل یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ذی الکل

واژه «ذی‌الکُلّ» (یا ذوالکُلّ) یک اصطلاح تخصصی و کهن در موسیقی سنتی ایران و جهان اسلام است. بر خلاف ظاهر آن، این کلمه هیچ ارتباطی با ماده شیمیایی الکل ندارد، بلکه از ترکیب «ذی» (به معنی صاحب و دارای) و «کُل» (به معنی همه و همگی) تشکیل شده است. در کتاب‌های قدیمی موسیقی، این اصطلاح را به این دلیل وضع کرده بودند که این فاصله صوتی، شامل تمام نغمه‌های اصلی یک دوره یا گام می‌شود.

در تئوری موسیقی امروز، دقیق‌ترین معادل برای ذی‌الکل واژه «اکتاو» یا «هنگام» است؛ یعنی فاصله‌ای که در آن فرکانس یک نت دقیقاً دو برابر یا نصف می‌شود و گام بعدی آغاز می‌گردد. دانشمندان و موسیقی‌دانان بزرگی چون فارابی و ابن‌سینا در بخش‌های موسیقی کتب خود بارها از این اصطلاح و ترکیب‌های وابسته به آن استفاده کرده‌اند.

باید توجه داشت که این کلمه در قرآن کریم نیامده است و گاهی در خوانش‌های عامیانه ممکن است با نام پیامبر قرآنی «ذوالکفل» یا عبارات دیگر اشتباه گرفته شود، اما هویت واقعی آن کاملاً موسیقایی و علمی است.