یعنی چه
عموم استغراقی اصطلاحی در منطق و اصول فقه است و به نوعی از فراگیری اشاره دارد که در آن، حکم صادرشده به تعداد افراد موضوع منحل میشود؛ یعنی هر فرد به تنهایی و بهطور مستقل، مشمول کامل آن حکم قرار میگیرد، به طوری که امتثال یا عصیان نسبت به هر یک، پاداش یا مجازات جداگانهای دارد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ عربی «عُموم» (با ضمهٔ عین) و «اِسْتِغْراقِی» (با کسرهٔ الف و ت و سکون س و غ) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح دقیقاً ۱۲ حرف دارد. از پاسخهای مشابه دیگر میتوان به «عام استغراقی» اشاره کرد.
به انگلیسی
در منطق مدرن و زبان انگلیسی، برای رساندن مفهوم شمول توزیعی که در آن حکم به تکتک اعضا تعمیم مییابد، از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و معادلهای روان فارسی این اصطلاح شامل «فراگیری فردی»، «شمول تفصیلی» و «عمومیت تکتک افراد» است که ماهیت توزیعی آن را نشان میدهد.
در قرآن
در زبان وحی و اصول تفسیر، این نوع عموم بسیار پرکاربرد است. برای نمونه در آیه «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ»، تکتک انسانها به صورت مستقل مرگ را میچشند. همچنین الف و لام در «الْإِنْسَانَ» در سوره عصر استغراقی است و تکتک انسانها را در زیانکاری نشان میدهد مگر کسانی که ایمان آوردهاند.
نماد چیست
در منطق ریاضی و نمادین، عموم استغراقی با سور کلی (Universal Quantifier) نمایش داده میشود که نماد آن $\forall$ است و به صورت $\forall x (P(x) \rightarrow Q(x))$ فرمولبندی میشود؛ یعنی به ازای هر $x$، اگر $x$ واجد ویژگی $P$ باشد، حکم $Q$ برای او صادق است.
جمعبندی و توضیح کامل عموم استغراقی
اصطلاح «عموم استغراقی» یکی از مفاهیم کلیدی در علم اصول فقه، منطق و زبانشناسی اسلامی است که به شمول و فراگیری یک حکم بر تکتک افراد و مصادیق یک موضوع به صورت مستقل و جداگانه اشاره دارد. در این نوع عموم، حکم صادر شده به تعداد مصادیق موجود تکثیر و منحل میشود؛ به این معنا که هر فرد به تنهایی یک موضوع کامل برای آن حکم است. برای مثال، گزارهٔ «همهٔ فیلسوفان را احترام کن» به این معناست که احترام به تکتک آنها وظیفهای مستقل است و نافرمانی در حق یکی، به معنای نقض کل حکم نیست، بلکه تنها یک عصیان به شمار میرود.
در ریشهشناسی این واژه، «عموم» از ریشه (ع م م) به معنای فراگیری و «استغراق» از ریشه (غ ر ق) در باب استفعال به معنای غوطهور کردن و احاطهٔ کامل آمده است؛ یعنی حکم، تمام مصادیق خود را کاملاً در بر میگیرد و در خود غرق میکند. در منطق ریاضی جدید، این مفهوم با «سور کلی» یعنی نماد $\forall$ نشان داده میشود و در آیات قرآن کریم نیز مصادیق بارزی همچون «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ» دارد که بر چشیدن مرگ توسط تکتک جانداران به صورت مستقل دلالت میکند.
تفاوت بنیادین این مفهوم با «عموم مجموعی» و «عموم بدلی» در نحوهٔ تعلق حکم است؛ در عموم مجموعی، حکم برای کل مجموعه به عنوان یک واحد و کلِ تجزیهناپذیر صادر میشود (مانند ایمان به امامان) و در عموم بدلی، حکم شامل همه میشود اما انجام آن روی یک فرد به صورت انتخابی و جانشینی کفایت میکند (مانند صدا زدن یک پزشک). بنابراین، فرمول سادهٔ عموم استغراقی را میتوان در عبارت «همه، اما یکییکی و مستقل» خلاصه کرد.