یعنی چه
تبختر در لغتنامه دهخدا و منابع واژهشناسی به معنی خرامیدن از روی غرور، خودبزرگبینی در رفتار و تکبر و فخرفروشی در شیوه راه رفتن است.
تلفظ
این واژه مصدری عربی است که در زبان فارسی به صورت تَبَخْتُر (ta-bakh-khor) تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق عبارتی برای این پرسش با توجه به تعداد حروف، خودِ عبارت «تبختر دهخدا» است. معادلهای دیگر آن در جدول شامل خرامیدن، تکبر و افاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای swagger و strut به خوبی حالت فیزیکی تبختر (راه رفتن مغرورانه) را میرسانند و arrogance جنبه درونی آن را توصیف میکند.
به فارسی
مترادفهای دقیق فارسی این واژه شامل تکبر، تفرعن، افاده، فخرفروشی، نخوت، غرور، خودنمایی و گندهدماغی است. در مقابل، واژههای تواضع، فروتنی و افتادگی به عنوان متضاد آن شناخته میشوند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، «طاووس» به دلیل شیوه راه رفتنش نماد بارز تبختر، خودنمایی و خرامیدن مغرورانه است. این واژه نماد مادی تکبر رفتاری محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تبختر دهخدا
واژه تبختر از ریشه رباعی عربی «ب خ ت ر» گرفته شده و در زبان فارسی به معنی رفتار و راه رفتنی است که از روی خودپسندی، غرور و تکبر باشد. علیرغم اینکه خود واژه به صورت مستقیم در قرآن نیامده، اما مصداق عینی آن یعنی راه رفتن مغرورانه در آیاتی از سورههای لقمان و اسراء به شدت نهی شده است.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، تبختر جلوهای ظاهری از تکبر درونی است که شخص با حرکات بدن و شیوه راه رفتن خود آن را ابراز میکند. طاووس در ادبیات ملموسترین نماد برای این حالت به شمار میرود. باید توجه داشت که معادلسازی این کلمه در برخی ابزارهای ترجمه با عباراتی نظیر خوششانسی کاملاً اشتباه است و معنای دقیق آن همان فخرفروشی رفتاری است.