یعنی چه
طومار در اصل به متن، سند یا نوشتهای طولانی اطلاق میشود که روی کاغذ یا پوست بلند مکتوب شده و به دلیل حجم و درازا، آن را لوله (رول) میکنند. در زبان فارسی امروز، این واژه مجازاً برای اشاره به نامههای بسیار بلند، گزارشهای مفصل، یا متنهای طولانی و پیوسته (مانند طومار گله و شکایت) به کار میرود.
مترادف
این واژهها در متون کهن و معاصر به عنوان هممعنی یا نزدیک به معنای طومار استفاده شدهاند.
ریشه
واژه طومار از اصل یونانی بیزانسی τομάριον (tomárion) یا ریشه tomos (به معنی قطعه یا بخشِ بریدهشده کتاب) گرفته شده است. این کلمه ابتدا وارد زبان عربی (معرب) شده و سپس با املای «طومار» یا «تومار» به زبان فارسی و از آنجا به زبان ترکی عثمانی راه یافته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی و عربی با ضمه روی حرف اول (طُ) به صورت [ṭūmār] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنماهایی مثل «نوشته بلند پیچیده» یا «نامه لولهشده قدیمی»، پاسخ اصلی و دقیق واژه ۵ حرفی «طومار» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به کاربرد، واژه Scroll برای اسناد تاریخی و قدیمی لولهشده، و واژه Petition برای طومارهای اعتراضی و دادخواهی معاصر به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی عیناً همین واژه با جمع مکسر «طوامیر» استفاده میشود. اگرچه در قرآن مستقیم نیامده، اما مفهوم قرآنی آن با واژه «سِجِلّ» (مانند پیچیدن طومار اعمال) شباهت کامل دارد.
به فارسی
از آنجا که طومار یک وامواژه کهن یونانی-عربی در زبان فارسی است، معادلهای سره و اصیل فارسی که مفهوم آن را رسانند شامل «نامه بلند»، «نوشته پیچیده» و در اصطلاحات توصیفی «لولهنامه» است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، طومار نماد قدمت، فرمانهای رسمی حکومتی و اسناد تاریخی است. در کاربردهای مجازی روزمره، نشانهٔ طولانی بودن و حجم زیاد (مانند طومار گناهان یا گله) است و در فضای سیاسی-اجتماعی معاصر، نمادی از عهد، پیمان و دادخواهی مشترک و جمعی مردم به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل طومار
واژه «طومار» یک وامواژهٔ کهن با ریشهٔ یونانی است که از طریق زبان عربی به فارسی راه یافته و در اصل به هر نوع نوشته، کاغذ یا پوستِ بلندی گفته میشود که به دلیل درازا آن را لوله یا رول میکردند. در گذشتههای دور، این ابزار فرم رایج نگارش نامهها، احکام حکومتی و دفاتر ثبت بود که پهنای کم و درازای زیادی داشتند.
امروزه این کلمه علاوه بر حفظ بار معنایی تاریخی خود به عنوان نمادی از اسناد کهن، در دو جهت جدید کاربرد دارد؛ یکی کاربرد مجازی در ادبیات عامیانه برای توصیف متنها و گزارشهای بسیار طولانی و ملالآور، و دیگری کاربرد اجتماعی و سیاسی به عنوان سندی معترضانه که به امضای جمعی از مردم رسیده و برای دادخواهی به مراجع قدرت ارائه میشود.