یعنی چه
این عبارت در ادبیات کلاسیک فارسی کنایه از فرار کردن با سرعت بسیار زیاد است. تصویر ذهنی آن شخصی است که برای دویدن سریعتر، دامن یا گوشه لباس بلند خود را بالا کشیده و با دندان نگه میدارد تا جلوی دست و پایش را نگیرد.
تلفظ
تلفظ این عبارت کنایی به صورت مصوتهای کوتاه و مشخص شامل فتحه و کسرههای روان در زنجیره گفتار فارسی است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل به عنوان کنایه از فرار و گریز، خودِ عبارت «جامه به دندان گرفتن» با ۱۶ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات مربوط به فرار سریع و ناگهانی برای معادلسازی این مفهوم استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی تعابیر کنایی دقیقی وجود دارد که هم فرار را میرساند و هم مثل اصطلاح فارسی به بالا زدن دامن لباس اشاره دارد.
به فارسی
عبارتهای جایگزین و معادلهای روان فارسی آن شامل گریختن، فرار شتابزده و دامن به دندان گرفتن است.
جمعبندی و توضیح کامل جامه به دندان گرفتن
عبارت «جامه به دندان گرفتن» یک اصطلاح و کنایه مرسوم در ادبیات کلاسیک فارسی است. ریشه این اصطلاح به فرهنگ پوشش در ایران باستان و دوران اسلامی بازمیگردد؛ از آنجا که لباسهای مردمان آن روزگار بلند و فراخ (مانند قبا، جبه و دامنهای بلند) بود، افراد در مواقع اضطرار، ترس ناگهانی و نیاز به فرار، پایین لباس خود را با دست یا دندان بالا نگه میداشتند تا مانع حرکت سریع پاها نشود.
اگرچه در برخی منابع لغوی به دلیل ساختار کناییِ رفتاری مشابه (مانند ناخن به دندان گرفتن) برداشتهای دیگری چون تسلیم یا فروتنی محض تصور شده، اما کاربرد مستند و اصیل ادبی آن دقیقاً به معنای رم کردن، پا به فرار گذاشتن و تیز دویدن است و به عنوان نمادی از اضطرار و گریز شتابزده شناخته میشود.