یعنی چه
در اصطلاح علوم حدیث و فقه، خبر متواتر به گزارشی گفته میشود که تعداد نقلکنندگان آن در هر دوره و طبقه به قدری زیاد باشد که تبانی آنها برای جعل یا ساختن یک دروغ عادتاً و عقلاً غیرممکن باشد؛ در نتیجه این خبر برای شنونده علم قطعی و اطمینان خاطر تام ایجاد میکند.
تلفظ
این ترکیب متشکل از دو واژه است: خَبَر (بر وزن فَعَل) و مُتَواتِر (بر وزن مُتَفَاعِل، با کسره روی حرف ت).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «حدیث یقینی»، «خبر پیاپی» یا «گزارش قطعی قطب علم حدیث» استفاده میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی الهیات و اسلامشناسی به زبان انگلیسی، علاوه بر عبارات توصیفی فوق، از خود اصطلاح به صورت نگارش لاتین یعنی Mutawatir نیز استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و از باب تفاعل (از ریشه و-ت-ر) به معنای پیاپی و یکی پس از دیگری آمدن مشتق شده است.
به فارسی
معادلهای فارسی این اصطلاح شامل واژههایی چون «گزارش پیاپی»، «خبر یقینی» و «روایت قطعی» است که مفهوم پایداری و صحت صددرصدی نقل را میرسانند.
در قرآن
خودِ ترکیب اسمی «خبر متواتر» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، ریشه لغوی آن و مفهوم پیاپی آمدن فرستادگان در آیه ۴۴ سوره مبارکه مؤمنون با واژه «تَتْرَىٰ» آمده است: «ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَىٰ» یعنی سپس فرستادگان خود را پیاپی و یکی پس از دیگری روانه کردیم.
جمعبندی و توضیح کامل خبر متواتر
خبر متواتر یکی از کلیدیترین اصطلاحات در فقه و علوم حدیث اسلامی است که در نقطه مقابل «خبر واحد» قرار دارد. اهمیت این نوع خبر در آن است که به دلیل فراوانی راویان راستگو در تمامی طبقاتِ نقلِ تاریخ، هیچگونه شک و شبههای در اصالت آن باقی نمیماند و ارزش معرفتشناختی آن برابر با علم قطعی و یقین ۱۰۰٪ است.
از نظر لغوی، متواتر به معنای پیاپی آمدنِ اجزای یک چیز با فاصله است. در سنت اسلامی، احادیث مشهوری مانند حدیث غدیر و حدیث ثقلین به عنوان نمونههای بارز و قطعیِ خبر متواتر شناخته میشوند که تمامی مذاهب اسلامی بر صحت و تواتر آنها اتفاق نظر دارند.