یعنی چه
تفاسیر شیعه به مجموعه کتابها، رویکردها و روشهای علمی گفته میشود که مفسران شیعه (امامیه) برای تبیین، روشنگری و کشف مقصود خداوند از آیات قرآن کریم به کار بستهاند. این تفاسیر با تکیه بر قرآن، عقل، و روایات پیامبر اکرم (ص) و اهلبیت (ع) تدوین شدهاند.
تلفظ
این عبارت از دو بخش تشکیل شده است: «تَفاسير» (تَ/فا/سير) به عنوان مضاف و «شيعِه» (شي/عِه) به عنوان مضافالیه.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان برای اشاره به این مفهوم علمی از واژگان exegesis (تفسیر/تاویل) یا commentaries (شرحها) در کنار واژه Shia استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی که زبان اصلی نگارش بسیاری از این آثار است، از اصطلاحات فوق برای دستهبندی این کتب استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این ترکیب اصطلاحی شامل مواردی چون «تفسیرهای شیعی»، «تفاسیر امامیه» و «شرحهای قرآنی مکتب اهلبیت» است که همگی اشاره به یک مفهوم دارند.
در قرآن
ترکیب «تفاسیر شیعه» یک اصطلاح علمی و کلامی متأخر است و در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، ریشه واژههای آن در قرآن دیده میشود؛ واژه «تفسیر» یکبار در آیه ۳۳ سوره فرقان («وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا») و واژه «شیعه» و جمع آن «شِیَع» چندین بار (مانند آیه ۸۳ سوره صافات درباره حضرت ابراهیم: «وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ») به کار رفتهاند.
نماد چیست
این اصطلاح از نظر نمادین مظهر و نشانه جایگاه والای اهلبیت (ع) به عنوان مفسران حقیقی وحی، و همچنین تجلی رویکرد جامع (تلفیق عقل، قرآن و حدیث) در تبیین کلام الهی میان دانشمندان شیعه است.
جمعبندی و توضیح کامل تفاسیر شیعه
اصطلاح «تفاسیر شیعه» به مجموعه آثار، مکاتب و روشهای تفسیر قرآن اطلاق میشود که توسط علما و مفسران مذهب تشیع در طول تاریخ اسلام نگاشته شدهاند. این ترکیب اسمی از دو واژه عربی «تفاسیر» (جمع تفسیر از ریشه فسر به معنای پردهبرداری و تبیین) و «شیعه» (از ریشه شیع به معنای پیروان و یاران) ساخته شده است. رویکرد مبنایی در این تفاسیر، بهرهگیری از سنّت و روایات پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) در کنار استدلالهای عقلی و شواهد ادبی است.
از کهنترین و مشهورترین نمونههای این آثار میتوان به تفسیر «التبیان» اثر شیخ طوسی و «مجمعالبیان» اثر شیخ طبرسی اشاره کرد. در دوران معاصر نیز تفاسیر ارزشمندی همچون «المیزان فی تفسیر القرآن» علامه طباطبایی و «تسنیم» آیتالله جوادی آملی از برجستهترین نمونههای تفاسیر شیعه به شمار میروند که جایگاه رفیعی در علوم قرآنی دارند.