یعنی چه
«ماه کوفه» بر خلاف ظاهرش ربطی به کرهٔ ماه ندارد؛ بلکه یک اصطلاح جغرافیایی-اداری در قرون اولیه اسلامی است. کلمهٔ «ماه» تغییریافتهٔ واژهٔ «ماد» است و این نام به منطقهٔ «دینور» (در حوالی کرمانشاه و نواحی غربی ایران) اطلاق میشد که مالیات و خراج آن برای مخارج جنگجویان به شهر کوفه فرستاده میشد.
تلفظ
این ترکیب در زبان فارسی به صورت «ماهْ کُوفِه» (Māh-e Kūfe) و در متون عربی به صورت «ماهات» یا «ماهُ الکُوفَة» (Māh al-Kūfa) تلفظ و خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این اصطلاح تاریخی و جغرافیایی ۷ حرف دارد و به عنوان قرینهٔ اصطلاح «ماه بصره» شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و منابع تاریخ اسلام، این واژه به صورت نام خاص جغرافیا ترجمه و نگاشته میشود.
به عربی
در زبان و متون جغرافیایی عربی (مانند معجمالبلدان)، این واژه دقیقاً به صورت «ماه الکوفة» ثبت شده است.
به ترکی
در زبان ترکی معادل مدرن و مستقلی ندارد و در متون تاریخی عیناً به صورت نام خاص یا با افزودن پسوند منطقه به کار میرود.
نماد چیست
این عبارت نماد و نشاندهندهٔ سیستم مالیاتی، خراجگزاری و مرزبندیهای اداری حکومتهای اموی و عباسی در قبال سرزمینهای فتحشدهٔ ایران (بهویژه قلمرو سابق مادها) است و کاربرد عرفانی یا استعاری ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل ماه کوفه
عبارت «ماه کوفه» یک اصطلاح جغرافیایی و اداری بسیار مهم در صدر اسلام و قرون اولیه هجری است که به بخش غربی سرزمین ماد قدیم (منطقهٔ دینور در حوالی کرمانشاه و صحنهٔ امروزی) گفته میشد. ریشهٔ کلمهٔ «ماه» در این اصطلاح، هیچ ارتباطی با قمر آسمانی ندارد، بلکه شکل معرب و تغییریافتهٔ واژهٔ «ماد» (قوم و مملکت غربی ایران) در زبان پهلوی است.
علت این نامگذاری به ساختار اقتصادی و نظامی صدر اسلام بازمیگردد؛ پس از فتح ایران توسط مسلمانان، درآمدها، مالیات و خراج این بخش از ایران برای تامین مخارج، حقوق و مستمری جنگجویان و ساکنان شهر کوفه فرستاده میشد. در نقطهٔ مقابل این منطقه، نواحی نهاوند و بروجرد قرار داشتند که خراج آنها به شهر بصره تعلق میگرفت و به آن «ماه بصره» میگفتند.
این اصطلاح تاریخی که در کتابهای ارزشمندی چون تاریخ طبری و لغتنامه دهخدا به تفصیل بررسی شده، گواهی بر نحوهٔ ادارهٔ سرزمینهای ایرانی و تقسیمات کشوری در دوران خلفای اسلامی است و مجموعهٔ این دو منطقه را در متون کهن جغرافیایی با نام «ماهات» یاد کردهاند.