یعنی چه
این اصطلاح کنایه از زمانی است که فرد برای پاک کردن خطای خود، دلیلی میآورد که آن دلیل وضع را بدتر میکند و نشاندهنده ضعف در پذیرش مسئولیت است.
تنزلو
تلفظ روان این ترکیب به صورت واجهای متوالی عذر (عُذْر) بدتر (بَدْ-تَر) از (اَزْ) گناه (گُ-نٰاه) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کنایه دقیقاً عبارت ۱۳ حرفی «عذر بدتر از گناه» یا معادل عربی آن است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات فوق برای رساندن دقیق این مفهوم کنایی استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و به صورت ضربالمثلهای مذکور به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی مترادفهای نزدیکی مثل «بهانه تراشیده»، «عذر ناموجه» و ضربالمثل معروف «آمد ابرویش را بردارد، چشمش را کور کرد» برای این مفهوم وجود دارد.
در قرآن
در قرآن کریم این عبارت به صورت اصطلاحی نیامده است، اما مفاهیم مشابه آن مانند توجیهات دروغین و بهانهتراشیهای منافقان برای فرار از جنگ (مانند آیه ۴۹ سوره توبه: أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا) مصداق بارز این مفهوم است.
جمعبندی و توضیح کامل عذر بدتر از گناه
اصطلاح «عذر بدتر از گناه» یکی از ضربالمثلهای پرکاربرد در فرهنگ و زبان فارسی است که ریشه در داستانهای حکایتی و متون قدیمی دارد. این کنایه زمانی استفاده میشود که فرد به جای پذیرش صمیمانه اشتباه و عذرخواهی صادقانه، بهانهای میآورد که خود آن بهانه حاوی گناه، بیاحترامی یا خطای بزرگتری است و بار ملامت او را سنگینتر میکند.
ریشه تاریخی این ضربالمثل به حکایت دلقک یا ملازمی بازمیگردد که برای نشان دادن مصداق این عبارت به پادشاه، دست به گستاخی زد و در مقام عذرخواهی گفت که پادشاه را با ملکه اشتباه گرفته است! این توجیهِ بدتر از خطا، به نمادی برای بیاعتباری بهانهها و ضعف در مسئولیتپذیری تبدیل شد.
اگرچه این عبارت در متن قرآن به طور صریح وجود ندارد، اما رفتار و روانشناسی افرادی که با توجیهات واهی به دنبال فرار از حقیقت هستند، در آیات مختلف به ویژه در توصیف منافقان نکوهش شده است. معادلهای این اصطلاح در زبانهای عربی، انگلیسی و ترکی نیز به طور گسترده برای سرزنش بهانههای ناموجه به کار میروند.