یعنی چه
این عبارت یک ترکیب توصیفی است و به فردی برجسته و نخبه اشاره دارد که در علم، هنر، شجاعت، فضیلت یا رتبه، از همسنوسالان و همترازان خود پیشی گرفته و برتری یافته است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «شَخص (shakhs) + بَرتَر (bartar) + اَز (az) + اَقران (aqrān)» است. واژه اقران جمعِ قِرْن به معنی همردیفان است.
در جدول
در جدولهای متقاطع پاسخ این اصطلاح توصیفی ۱۴ حرف دارد. همچنین واژههایی مانند صاحبقران، نادره دوران، سرآمد یا ممتاز نیز به عنوان پاسخهای مشابه کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از صفات و عباراتی استفاده میشود که نشاندهنده نخبگی و بیرقیب بودن فرد در گروه خود است.
به عربی
با توجه به اینکه واژه «اقران» ریشه عربی دارد، در زبان عربی نیز از همین تعابیر برای توصیف فرد شاخص و متمایز استفاده میشود.
در قرآن
عین این ترکیب توصیفی در قرآن کریم نیامده است؛ اما واژه «قَرْن» و «قُرون» (به معنی نسلها و اقوام همدوره) بارها ذکر شده است. از نظر مفهومی، واژههایی مثل «سابقون» (پیشگامان) و «اصطَفیٰ» (برگزیدن فردی بر دیگران به خاطر فضل و تقوا) به این معنا نزدیک هستند.
جمعبندی و توضیح کامل شخص برتر از اقران
عبارت «شخص برتر از اقران» یک ترکیب توصیفی در زبان فارسی است که برای ستایش و توصیف ویژگیهای ممتاز یک فرد در میان همنوعان یا همنسلانش به کار میرود. واژه «اقران» که جمع «قِرْن» است، به معنای همردیفان، همسطحان یا همسنوسالان است؛ بنابراین این اصطلاح به کسی اشاره دارد که به دلیل داشتن دانش، توانایی، شجاعت یا فضیلتی خاص، فرسنگها از اطرافیان خود جلوتر است.
در ادبیات کلاسیک و کهن فارسی، برای نامیدن چنین افرادی از عناوین و صفتهای مرکبی نظیر «صاحبقران»، «نادره دوران» یا «یگانه روزگار» استفاده میکردند. این مفهوم در فرهنگ عامه و نمادشناسی ایرانی معمولاً با تصویر «نگین انگشتری» (به نشانه شاخص بودن در میان اجزای همجنس) یا «سیمرغ» (به عنوان موجودی بیهمتا و برتر) پیوند خورده است.
اگرچه این ترکیب به شکل امروزی خود یک واژه واحدِ ثبتشده در لغتنامههای اصیل نیست، اما تکتک اجزای آن بار معنایی عمیقی دارند. در کاربردهای مدرن و امروزی، این مفهوم در قالب کلماتی مثل «سرآمد»، «نخبه»، «ممتاز» و «شاخص» بازآفرینی شده است و در پلتفرمهای مهارتسنجی یا مسابقات جدول نیز به عنوان یک کلیدواژه متمایز شناخته میشود.