یعنی چه
تحملناپذیر به چیزی گفته میشود که بسیار سخت، آزاردهنده یا غیرقابلقبول است، به طوری که فرد توانایی مواجهه، شکیبایی یا بر دوش کشیدن آن را در خود نمیبیند.
تلفظ
این واژه از ترکیب کلمهٔ عربی تَحَمُّل (با تشدید مِ مکسور) و پسوند منفیساز فارسیِ ناپذیر ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «تحملناپذیر»، بسته به تعداد حروف، کلماتی چون طاقتفرسا، کمرشکن یا خودِ واژهٔ تحملناپذیر (با ۱۰ حرف) پذیرفته میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از ترکیبات نفی ظرفیت و طاقت استفاده میشود.
به فارسی
واژههایی مانند طاقتفرسا، شکیبسوز، کمرشکن، برنتافتنی، سخت و گران به عنوان برگردانها و جایگزینهای ملموس فارسی این صفت به کار میروند.
در قرآن
هرچند خود این اصطلاح فارسی در متن قرآن نیست، اما مفهوم دقیق آن در دعای مؤمنان در آیه ۲۸۶ سوره بقره بازتاب یافته است: «پروردگارا! آنچه را که طاقت تحمل آن را نداریم بر دوش ما مگذار».
جمعبندی و توضیح کامل تحمل ناپذیر
واژهٔ «تحملناپذیر» یک صفت مرکب (فارسی-عربی) است که از ریشه عربی «ح م ل» به معنای بار برداشتن و پسوند نفی فارسی «ناپذیر» تشکیل شده است. این کلمه به هر امر، درد، یا شرایطی دلالت دارد که از آستانه صبر و ظرفیت جسمی یا روانی انسان فراتر رفته و فرد دیگر قادر به همزیستی یا مدارا با آن نیست.
در ادبیات و فرهنگ عامه، این کلمه به عنوان نمادی از شدت رنج، فشارهای روانی خردکننده و به مرز انفجار رسیدن صبر و شکیبایی به کار میرود. ناتوانی در برتافتن یک وضعیت، نقطه پایانی بر مدارا است و این واژه دقیقاً همان مرز نهایی را توصیف میکند.
بررسی مفاهیم دینی و قرآنی نیز نشان میدهد که ساختار خلقت انسان با تکالیف یا بارهای تحملناپذیر همخوانی ندارد؛ چرا که بر اساس نص صریح آیات، خداوند هیچ انسانی را فراتر از وسع و توانش مکلف نمیکند و باری خارج از طاقت بر دوش او نمیگذارد.