یعنی چه
«طاق و ترنبین» (که در اصل طاق و طُرُنب بوده) یک ترکیب اِتباعی کهن در زبان فارسی است که برای توصیف شکوه، جلال، کرّ و فر، دبدبه و تجملات فراوان همراه با خودنمایی به کار میرود.
تلفظ
این عبارت ترکیبی به صورت «طاق و تُرُنبین» (tāk o toronbīn) تلفظ میشود. صورت اصلی و قدیمیتر آن در متون کلاسیک «طاق و طُرُنب» (tāk o toronb) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت ۱۰ حرفی به عنوان معادل برای راهنماهایی همچون «شکوه و جلال ظاهری» یا «طمطراق» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این اصطلاح از واژگانی استفاده میشود که بار معنایی تشریفات، تجملات و نمایش برافراشتگی قدرت را دارند.
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی این عبارت شامل واژههایی چون شکوه، حشمت، فر و جلال، خودنمایی، دبدبه، و تجمل ظاهری است. متضاد آن نیز سادگی، فروتنی و بیتکلفی است.
در قرآن
اصطلاح «طاق و ترنبین» یک عبارت کاملاً فارسی و ادبی است و در متن قرآن وجود ندارد. حتی واژه «طاق» نیز به صورت اصطلاح معماری در قرآن مطرح نشده و از واژههای جایگزین مانند سقف استفاده شده است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و عرفانی فارسی، این عبارت نمادی از زرقوبرق فریبنده و فانی دنیا، تجملات بیپشتوانه، ظاهرگرایی و فخرفروشی پادشاهان یا افراد مغرور است که صوفیان و شاعران بزرگ آن را نقد کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل طاق و ترنبین
عبارت «طاق و ترنبین» که در اصل از ترکیب اِتباعی و کهن «طاق و طرنب» ریشه گرفته است، از اصطلاحات اصیل و پرطنطنه زبان فارسی محسوب میشود. بخش دوم این ترکیب (طرنب یا ترنبین) به تنهایی معنای مستقلی ندارد و مانند اصطلاحات پیرو در زبان عامیانه، برای تأکید و بخشیدن حجم صوتی و معنایی به واژه اول اضافه شده است. این اصطلاح در ادبیات قرن ششم و هفتم هجری در اشعار بزرگان نظیر نظامی گنجوی و مولوی برای تصویر کردن فر و شکوه پادشاهی یا دبدبههای دنیوی به کار رفته است.
از نظر معنایی، این کلمه دقیقاً مفهوم «طمطراق»، «حشمت و جلال ظاهری» و «شلوغپلوغیِ همراه با ابهت» را بازگو میکند. در فرهنگهای لغت مانند دهخدا نیز به عنوان نمادی از تجملات و فرّ و شکوهِ بیرونی یاد شده است که معمولاً جنبه مادی و فانی دارد. این اصطلاح ۱۰ حرفی در طراحهای جدول کلمات متقاطع نیز به عنوان یک پاسخ دقیق برای راهنمای «شکوه و جلوه ظاهری» جایگاه ویژهای دارد.