یعنی چه
این اصطلاح در دو حوزه کاربرد دارد: در علوم اجتماعی و سیاسی، به جامعهای گفته میشود که به دلیل ضعف نهادها، فقر یا جنگ، همبستگی پایینی دارد و در برابر بحرانها بهشدت آسیبپذیر است. در علم بومشناسی (اکولوژی)، به مرحلهای میانی و گذرا در فرآیند جانشینی اکوسیستم اشاره دارد که هنوز به پایداری نهایی نرسیده است.
تلفظ
ترکیب وصفی متشکل از «جامعه» (با واجمیانجیِ یِ مصوت) و صفت فاعلی «شکننده».
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف (۱۱ حرف) خودِ واژه «جامعه شکننده» است. از دیگر گزینههای احتمالی میتوان به جامعه آسیبپذیر یا جامعه انتقالی اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون سیاسی و اجتماعی بینالمللی از اصطلاح Fragile society (یا در ابعاد حاکمیتی Fragile state) استفاده میشود. در حوزه زیستشناسی و محیطزیست، معادل دقیق آن Seral community است.
به فارسی
معادلهای فارسی این اصطلاح با توجه به سیاق متن شامل «جامعه ناپایدار»، «جامعه متزلزل» و «جامعه آسیبپذیر» در مباحث اجتماعی، و «جامعه انتقالی» یا «جامعه میانی» در مباحث بومشناختی است.
در قرآن
ترکیب «جامعه شکننده» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، کلماتی از ریشه شکستن و خرد کردن مانند «حُطَمَة» (درهمشکننده) و یا واژگانی مثل «عاصف» و «قاصف» (بادهای شکننده و کوبنده) در سورههای مختلف به کار رفتهاند. از نظر مفهومی نیز مواردی چون تفرقه و تفکک امتها با این واژه همپوشانی دارند.
نماد چیست
در تصویرسازیهای مفهومی، برای بعد جامعهشناسی و سیاسی آن معمولاً از نماد «ساختار یا خانه شیشهای و سفالی ترکخورده» (به نشانه عدم انسجام و خطر فروپاشی) و برای بعد اکولوژیکی آن از نماد «جوانه سبز در خاک سست» استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جامعه شکننده
عبارت «جامعه شکننده» یک اصطلاح چندبعدی است که بسته به بستر متن، تعابیر متفاوتی دارد. در لایه نخست و در ادبیات علوم اجتماعی، این اصطلاح توصیفگر جوامعی است که لایههای ساختاری، اقتصادی و تعاملات عمومی آنها به دلیل بحرانهای مختلف تضعیف شده و هر لحظه پتانسیل فروپاشی یا بیثباتی عمیق را دارند. در این حالت، همبستگی اجتماعی و کارآمدی نهادی در پایینترین سطح خود قرار دارد.
در لایه دوم و از نگاه دانش بومشناسی، این عبارت به جامعهای گیاهی یا جانوری اشاره دارد که در مسیر تحول و جانشینی قرار گرفته است. این جامعه به عنوان یک مرحله انتقالی و میانی شناخته میشود که هنوز به مرحله اوج، پایداری و تعادل اکولوژیکی نهایی دست نیافته است و در برابر تغییرات محیطی حساس است.
در مجموع، وجه مشترک هر دو مفهوم علمی و اجتماعی این واژه، اشاره به ویژگی «عدم ثبات، حساسیت بالا در برابر دگرگونیها و نیاز به واگرایی یا بازسازی برای رسیدن به پایایی» است که هسته معنایی این ترکیب وصفی را شکل میدهد.