یعنی چه
ارتحشستا (یا ارتخشستا) در واقع همان نام «اردشیر» پادشاه هخامنشی است که از طریق ترجمههای کهن عهد عتیق (کتاب مقدس) وارد زبانهای فارسی و عربی شده است. این نام در اصل از ریشه پارسی باستان (Artaxšaçrā) گرفته شده و به معنای «کسی که فرمانرواییاش بر پایه قانون مقدس و راستین است» یا «شهریار دادگر» میباشد.
تلفظ
این واژه در متون کهن مذهبی و تاریخی با سکون خاء و سین و فتح تاء به صورت «اَرتَحْشَسْتَا» یا «اَرْتَخْشَسْتَا» تلفظ میشود که وفاداری متن آرامی به آوای اصلی پارسی باستان را نشان میدهد.
در جدول
در سؤالات جدول تقاطعی و کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر «نام اردشیر هخامنشی در تورات» یا «پادشاه هخامنشی در کتاب عزرا» کاربرد دارد و دقیقاً دارای ۸ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و مراجع تاریخ غرب، نام این پادشاهان هخامنشی که برگرفته از صورت یونانی آن است، به شکل Artaxerxes نوشته و خوانده میشود.
به عربی
در ترجمههای عربی کتاب مقدس و کتابهای تاریخ اسلام، این نام به صورتهای «أرتحشستا»، «أرتحششتا» و در متون عمومیتر به صورت تعریبشدهی «أردشير» ثبت شده است.
به فارسی
معادل دقیق، روان و امروزی این واژه در زبان فارسی «اردشیر» (بهویژه اردشیر اول یا اردشیر درازدست) است که تغییریافتهی همان واژهٔ باستانی ارتخشثرا میباشد.
نماد چیست
در سنت تاریخی و مذهبی عهد عتیق (کتابهای عزرا و نحمیا)، ارتحشستا نماد یک فرمانروای حامی، مظهر تسامح مذهبی و بانی بازسازی است؛ چرا که او به یهودیان تبعیدی بابل اجازه و امکانات داد تا به اورشلیم بازگردند و معبد بزرگ خود را مجدداً بنا کنند.
جمعبندی و توضیح کامل ارتحشستا
واژه «ارتحشستا» یکی از نمونههای جالب توجه در زبانشناسی تاریخی و متون مذهبی است. این کلمه در واقع شکل دگرگونشده و آرامی/عبری نام پادشاهان هخامنشی یعنی «اردشیر» است که در کتابهای عهد عتیق (مانند کتاب عزرا و نحمیا) به کار رفته و از آن طریق به ترجمههای فارسی و عربی راه یافته است. ریشه اصلی آن به پارسی باستان بازمیگردد و معنای آن «شهریار دادگر» یا کسی است که بر پایه قوانین مقدس حکومت میکند.
در متون اسلامی و قرآن کریم هیچ ذکری از این نام به میان نیامده است، اما در تاریخ مذهبی یهود و مسیحیت، این فرمانروا (به ویژه اردشیر اول یا درازدست) جایگاه بسیار مثبتی دارد. او در عهد عتیق به عنوان نماد رواداری، تسامح مذهبی و حمایت از ستمدیدگان شناخته میشود، زیرا به یهودیان اجازه داد از بابل به سرزمین خود بازگردند و به بازسازی معبد و شهر اورشلیم بپردازند.
این کلمه در بازیهای فکری و جدولهای کلمات متقاطع نیز به عنوان یک واژه اصیل ۸ حرفی و تاریخی کاربرد زیادی دارد. شناخت این کلمه به درک بهتر پیوندهای زبانی میان ایران باستان و متون مذهبی جهان کمک میکند.