یعنی چه
این اصطلاح کنایی به معنای خودخواهی، عُجب و احساس برتری نسبت به دیگران است. وقتی کسی رفتار افادهآمیز دارد و خود را بالاتر از بقیه میبیند، میگویند باد در دماغش نشسته یا بادِ دماغ دارد.
تلفظ
تلفظ این عبارت اصیل به صورت «بَاد دَر دِماغ نِشَستَن» (bād dar demāgh nešastan) است.
در جدول
در پاسخ به سؤالات جدول کلمات متقاطع با موضوع کنایه از مغرور شدن یا تکبر، عبارت ۱۴ حرفی «باد در دماغ نشستن» پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحاتی مانند داشتن سرِ بادکرده یا رفتار افادهآمیز برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژههای تکبر و خُیلاء نزدیکترین معادلهای معنایی برای رساندن مفهوم غرور و خودبینی هستند.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات فارسی، «باد» نماد ادعای پوچ، توخالی بودن و پایداری اندک است و «دماغ» یا بینی نماد عزت نفس، غرور و پرستیژ محسوب میشود. ترکیب این دو با هم، نمادی از یک غرور کاذب و بیاساس را میسازد.
جمعبندی و توضیح کامل باد در دماغ نشستن
اصطلاح کنایی «باد در دماغ نشستن» از رفتار فیزیکی افراد مغرور سرچشمه گرفته است؛ چرا که این افراد معمولاً هنگام برخورد با دیگران سر خود را بالا میگیرند و با حالتی افادهآمیز نگاه میکنند، گویی مجرای تنفسی و بینی آنها از باد پر شده است. این تعبیر در ادبیات کلاسیک فارسی نیز ریشه دارد و نمادی از کبر و عُجب به شمار میرود.
این عبارت ترکیبی گرچه همخانواده مستقیمِ تکواژهای ندارد، اما با اصطلاحات دیگری مثل «باد به غبغب انداختن» یا «باد دماغ داشتن» همپوشانی معنایی کاملی دارد. مفاهیم متضاد آن شامل فروتنی، شکسته نفسی و تواضع است که در فرهنگ و آموزههای اخلاقی همواره ستایش شدهاند.
در مجموع، این واژه برای نکوهشِ منش افراد خودخواه به کار میرود که برتری پنداری عجیبی نسبت به اطرافیان خود دارند. بررسی ریشههای کنایی آن نشان میدهد که چگونه ویژگیهای رفتاریِ ظاهری در طول زمان به ضربالمثلها و استعارههای عمیق زبانی تبدیل شدهاند.