یعنی چه
شنقار (با نام علمی Falco rusticolus) بزرگترین و قدرتمندترین گونه از سردهٔ شاهینها است. این پرنده شکاری باشکوه با چشمانی سیاه و پرهایی به رنگهای سفید و خاکستری، در مناطق سردسیر قطبی زندگی میکند. در تاریخ و ادبیات، پادشاهان از آن برای شکار استفاده میکردند و اصطلاح «شنقار شدن» در زبان جغتایی کنایه از مرگ پادشاهان بوده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت شُنقار (Šonqār) با ضمه روی حرف شین تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ طراحان برای سؤالاتی چون «بزرگترین گونه شاهین»، «باز سیاهچشم» یا «پرنده شکاری قطبی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
معادل دقیق انگلیسی این پرنده شکاری واژه Gyrfalcon است. همچنین در زبان عربی به آن الشنقار یا صقر الجیر و در زبان ترکی سونگور یا شونکار میگویند.
به فارسی
از آنجا که این واژه یک وامواژه قدیمی است، معادلهای واژهنامهای و اصیل فارسی آن شامل «شاهین قطبی» و «بازِ سیاهچشم» میشود. واژههای سنقر، شنغار و شونقار نیز همریشههای آن در متون کهن هستند.
نماد چیست
شنقار در فرهنگهای مختلف نمادِ سرعت، قدرت بیرحمانه در شکار، جسارت و شکوه پادشاهی است. به دلیل زیستگاه قطبی و ارزش زیستمحیطی بلندمرتبهاش، این پرنده در حال حاضر به عنوان نماد ملی کشور ایسلند شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل شنقار
واژه «شنقار» یک وامواژه با ریشه ترکی و مغولی است که از دیرباز (در اصل به صورت شونقار) وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. این کلمه بر بزرگترین، قویترین و باوقارترین گونه از خانواده شاهینها دلالت دارد که به دلیل چشمان سیاهش در متون کهن به «باز سیاهچشم» نیز شهرت داشته است. زیستگاه اصلی این پرنده باشکوه مناطق سردسیر و قطبی نیمکره شمالی است.
در تاریخ و سنتهای اصیل شرقی، شنقار همواره جایگاه والایی در دربار پادشاهان داشته و از آن برای قوشبازی و شکار استفاده میشده است. اهمیت این پرنده به قدری بود که در اصطلاحات قدیمی جغتایی، عبارت «شنقار شدن» را به عنوان کنایهای محترمانه برای فوت و درگذشت پادشاهان و امیران به کار میبردند. امروزه نیز این پرنده به دلیل ویژگیهای منحصربهفردش نماد ملی کشور ایسلند است.