یعنی چه
این عبارت دستور الهی به پیامبر اسلام (ص) در آغاز بعثت است تا مأموریت خود را با بزرگداشت و تعظیم نام پروردگار آغاز کند و قدرت او را بالاتر از هر قدرت دیگری بداند.
تنزيل/تلفظ
در تلفظ صحیح عربی، حرف ب در «ربک» دارای تشدید و فتحه، حرف ک دارای فتحه، حرف ک در «فکبر» دارای فتحه، حرف ب دارای تشدید و کسره و حرف ر در نهایت ساکن است.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، این عبارت به عنوان نمونهای ۷ حرفی از آیه قرآنی که از هر دو طرف یکسان خوانده میشود (قلب مستوی یا پالیندروم) مورد پرسش قرار میگیرد.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم (مانند ترجمه آربری و پیکتال)، این آیه معمولاً به صورت ستایش و بزرگداشت قدرت خداوند ترجمه شده است.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب فصیح عربی است که از «رَبّ» (پروردگار) + «ک» (تو) و حرف عطف «فَ» + «کَبِّر» (فعل امر از باب تفعیل به معنی بزرگ بدار) تشکیل شده است.
به فارسی
مترادفها و برگردانهای دقیق فارسی این آیه شامل مفاهیمی چون «بزرگداشت الهی»، «تکبیر»، «تعظیم پروردگار» و یاد کردن خداوند به بزرگی و کبریا است.
در قرآن
این آیه شریفه در اوایل بعثت نازل شد. علاوه بر بار معنایی توحیدی عمیق در رد شرک و استکبار، در علوم قرآنی و بدیع به عنوان بالاترین و کاملترین نمونه آرایه «صنعت قلب مستوی» یا جناس عکس شناخته میشود؛ چرا که حروف آن (ر ب ک ف ک ب ر) چه از راست به چپ و چه از چپ به راست کاملاً یکسان خوانده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل ربک فکبر
عبارت «ربک فکبر» آیه سوم از سوره مبارکه مدثر در قرآن کریم است که معنای آن «و پروردگارت را بزرگ بدار» میباشد. این آیه در نخستین روزهای بعثت پیامبر گرامی اسلام نازل شد تا ایشان مأموریت الهی خود را با یاد عظمت خداوند و ترجیح دادن قدرت مطلق او بر تمام قدرتهای پوشالی دنیا آغاز کند. از نظر ریشهشناختی، این عبارت کاملاً عربی و متشکل از کلمات رب، ضمیر مخاطب و فعل امر کبر است.
علاوه بر جنبههای معنوی، مفاهیم توحیدی، و ترویج ذکر تکبیر (الله اکبر)، این آیه در حوزه ادبیات و علوم قرآنی از شهرت بسیار بالایی برخوردار است. «ربک فکبر» عالیترین نمونه از آرایه ادبی «قلب مستوی» (یا متقارن/پالیندروم) در زبان عربی است؛ به این معنی که اگر حروف تشکیلدهنده آن یعنی (ر - ب - ک - ف - ک - ب - ر) را از انتهای عبارت به ابتدا نیز بخوانید، دقیقاً همان عبارت اولیه بدون هیچ تغییری حاصل میشود که این خود نشانهای از فصاحت و بلاغت بینظیر قرآن است.