یعنی چه
«ختا» (یا ختای) نام باستانی بخش شمالی کشور چین است و «ختن» نام پادشاهی و شهری کهن در منطقه سینکیانگ (ترکستان چین) در مسیر جاده ابریشم بود. این دو کلمه در کنار هم مجازاً به کل سرزمین چین، ترکستان و دوردستهای شرقی اشاره دارند.
تلفظ
کلمه اول با کسره حرف خ (خِتا) و کلمه دوم با ضمه حرف خ (خُتَن) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «سرزمین مشک و زیبارویان در ادبیات» یا «نام باستانی شمال چین و ترکستان»، عبارت ۷ حرفی «ختا و ختن» یا معادلهای آن به کار میرود.
به انگلیسی
واژه Khitan از نام قوم شبهمغولی خیتان گرفته شده که ریشه نام Cathay نیز هست و Khotan به پادشاهی سکایی این منطقه اشاره دارد.
به عربی
در متون جغرافیایی و تاریخی کهن عربی، از این مناطق با نامهای اصیل خود یا به عنوان بخشی از بلاد صین (چین) و بلاد ترکستان یاد شده است.
در قرآن
عبارت «ختا و ختن» یک ترکیب کاملاً جغرافیایی، تاریخی و فرآقرآنی است. در متن قرآن کریم هیچگونه اشاره مستقیمی به این سرزمینها یا نام چین نشده است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، «ختا و ختن» دو نماد برجسته دارند: نخست نماد عطر و مشک به دلیل آهوان مشکین ختن، و دوم نماد تامِ زیبایی و زیبارویان سپیدرو و چشمبادامی که شعرا بارها معشوق خود را به «لعبتان ختا» و «خوبان ختن» تشبیه کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل ختا و ختن
عبارت «ختا و ختن» در حقیقت ترکیب دو نام جغرافیایی باستانی در شرق آسیا است؛ ختا نام تاریخی بخش شمالی چین (برگرفته از قوم خیتان) و ختن پادشاهی و شهری کهن با ریشه ایرانیِ سکایی در منطقه سینکیانگ کنونی بود که در مسیر جاده ابریشم قرار داشت. این دو منطقه در متون تاریخی پیوند عمیقی با تجارت و تبادلات فرهنگی ایران زمین داشتهاند.
در ادبیات کلاسیک و شعر فارسی (مانند آثار فردوسی، سعدی و حافظ)، این ترکیب از قالب جغرافیایی خود فراتر رفته و به نمادی باشکوه از زیبارویان چشمبادامی، سرزمینهای افسانهای دوردست و به ویژه خاستگاه «مشک ختن» (ماده معطری که از نافه آهوی ختنی به دست میآمد) تبدیل شده است. این اصطلاح همواره تداعیکننده رایحه خوش، گیسوی یار و نهایت حسن و زیبایی است.