یعنی چه
استصعاب در لغت به معنای سخت و دشوار گردیدن یک امر است. همچنین در متون کهن به چموش، نافرمان و سرکش شدن چارپایان (دابه) نیز استصعاب میگفتند که مهار کردن آن سخت شده است.
تلفظ
این واژه به صورت «اِستِصعاب» تلفظ میشود که همزه و تاء مکسور، صاد ساکن و عین مفتوح است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، برای راهنماهایی مثل «دشوار شدن کار» یا «سخت شدن» از واژه ۷ حرفی «استصعاب» یا واژههای همخانواده آن استفاده میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم استصعاب در زبان انگلیسی از عباراتی که به فرایند دشوار شدن یا خودِ سختی اشاره دارند، استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای فارسی این واژه شامل دشواری، سختی، سخت شدن و در اصطلاح قدیمیتر سرکش شدن و نافرمانی است. متضاد آن نیز «استسهال» به معنی آسان دانستن یا آسانی است.
در قرآن
خود واژه «استصعاب» یا مشتقات مستقیم آن در متن قرآن کریم به کار نرفته است و مفاهیم مشابه بیشتر با ریشه «عسر» آمدهاند. با این حال، این واژه در احادیث و نهجالبلاغه کاربرد مشهوری دارد؛ مانند حدیث شریف: «إِنَّ أَمْرَنا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ» (همانا امر و ولایت ما سخت و دشوار است).
جمعبندی و توضیح کامل استصعاب
واژه «استصعاب» یک مصدر عربی از باب استفعال و ریشه (ص - ع - ب) است که وارد زبان فارسی شده است. این کلمه در اصل به دو مفهوم اشاره دارد: نخست دشوار شدن، پیچیده شدن و سنگین آمدن یک کار یا موقعیت بر انسان، و دوم سرکش و نافرمان شدن چهارپایان به گونهای که رام کردن آنها سخت باشد.
اگرچه این عبارت در متن قرآن کریم یافت نمیشود، اما در متون روایی و احادیث اسلامی (مانند کلام امیرالمؤمنین در نهجالبلاغه) جایگاه ویژهای دارد و برای توصیف مفاهیم عمیق دینی که درک آنها نیاز به ظرفیت بالایی دارد، به کار رفته است. در زبان فارسی امروز، این کلمه بیشتر کاربرد ادبی و رسمی دارد و مترادفهایی چون صعوبت، تعسر و سختی برای آن مطرح است.