یعنی چه
در فرهنگهای لغت معتبر فارسی (مانند دهخدا، معین و عمید) واژهای به نام «مردنا» به عنوان یک کلمه مستقل، اصیل یا ریشهدار ثبت نشده است. این عبارت در حقیقت ترکیب واژه عربی «مَرَدّ» (از ریشه ردد به معنی بازگشت) با ضمیر «نا» (به معنی ما) است که به صورت «مَرَدَّنَا» تلفظ میشود و به معنای محل بازگشت ما یا رجوع ما است. برخی نیز احتمال میدهند صورت تحریفشده یا گویشی از ریشه فعل «مردن» باشد که معنای فوت کردن و از دنیا رفتن میدهد، اما اصالت لغوی در فارسی ندارد.
تلفظ
اگر این کلمه را بر اساس ریشه قرآنی آن در نظر بگیریم، تلفظ صحیح آن «مَرَدَّنَا» با تشدید روی حرف دال است. اما در صورتی که در متون غیررسمی یا گویشهای محلی به عنوان مشتقی از فعل مردن به کار رفته باشد، به صورت «مُردَنا» تلفظ میشود.
به انگلیسی
با توجه به معنای قرآنی آن، معادلهای مربوط به بازگشت و رجوع استفاده میشود و در صورت فرض ارتباط با فعل مردن، کلمات مربوط به مرگ به کار میروند.
به عربی
خود این واژه در اصل عربی است، اما مترادفهای هممعنای آن در عربی شامل مَرجِعُنا و مَآبُنا میشود.
به ترکی
معادلهای ترکی این واژه بر اساس دو معنای محتمل (بازگشت قرآنی یا ریشه عامیانه مردن) تنظیم شدهاند.
در قرآن
این ترکیب دقیقاً در آیه ۶۰ سوره مبارکه غافر (مؤمن) به کار رفته است: «...وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ» که به معنای «و همانا بازگشت ما به سوی خداست و اسرافکاران اهل آتشند» میباشد. کلمه «مَرَدّ» در اینجا اسم مکان یا مصدر میمی است.
نماد چیست
در مفهوم قرآنی و اسلامی، این واژه نماد حتمی بودن معاد، بازگشت تمام آفرینش به سوی خالق و تجلی سرنوشت نهایی انسان است. اگر آن را به مفهوم عامیانه مرگ و مردن پیوند بزنیم، نمادی از فناپذیری دنیا، پایان زندگی مادی و گذر به عالم دیگر در فرهنگ و ادبیات به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مردنا
واژه «مردنا» در زبان و فرهنگهای لغت معتبر فارسی (مانند دهخدا و معین) به عنوان یک کلمه مستقل و اصیل ثبت نشده است. بررسیهای زبانشناختی نشان میدهد که این عبارت میتواند دو منشأ کاملاً متفاوت داشته باشد؛ منشأ اول و دقیقتر آن، ترکیب عربی «مَرَدَّنَا» در متن قرآن کریم (سوره غافر) است که از ریشه «ردد» گرفته شده و به معنای «بازگشت ما» یا «محل رجوع ما به سوی خداوند» است.
منشأ دوم که بیشتر جنبه عامیانه، گویشی یا اشتباه نوشتاری دارد، احتمال ارتباط آن با ریشه فعل «مردن» در زبانهای ایرانی باستان و پهلوی است که در متون غیررسمی ممکن است به معنای فوت کردن، نابود شدن یا حالتهای مشتق از مرگ به کار رفته باشد. با این حال، صورت فعلی آن فاقد هویت مستقل در زبان فارسی معیار است.
در نهایت، اگر این کلمه را در متون مذهبی و قرآنی مشاهده کنید، معنای آن کاملاً روشن و به مفهوم معاد و بازگشت انسان به پیشگاه الهی است، اما در بازیهای کلمات، جدولها یا متون عامیانه فارسی معمولاً به عنوان یک صورت فرعی یا تحریفشده از واژههای همخانواده مرگ تلقی میشود.