معنی
واژه «یحتسب» به معنای احتساب کردن، شمارش کردن، گمان بردن و پیشبینی کردن چیزی است؛ یعنی فرد موضوعی را در محاسبات ذهنی خود بخصوص به عنوان سود یا پاداش در نظر میگیرد.
یعنی چه
این کلمه زمانی به کار میرود که فردی بر اساس نشانهها، وقوع امری را پیشبینی کند یا چیزی را در شمارِ داراییها و محاسبات خود قرار دهد.
ریشه
این واژه از ریشه ثلاثی مجرد «حسب» (به معنی حساب کردن و شمردن) گرفته شده که با رفتن به باب افتعال به صورت فعل مضارع «یَحتَسِب» درآمده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه به صورت مَفتوح بودن یاء و تاء، و مکسور بودن سین است: [yah-ta-sib].
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، از افعالی که بیانگر محاسبات ذهنی یا پیشبینی آینده هستند استفاده میشود.
به عربی
این کلمات مترادفهای دقیق واژه یحتسب در زبان عربی فصیح هستند.
به فارسی
در برگردانهای روان فارسی، معمولاً از فعلهای «پنداشتن»، «گمان بردن» و «به حساب آوردن» به عنوان معادل مستقیم آن استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل یحتسب
واژه «یَحتَسِب» یک فعل مضارع عربی از باب افتعال است که به فرهنگ، ادبیات و زبان فارسی راه یافته است. این کلمه در لغت به معنای حساب کردن، گمان بردن، حدس زدن و پیشبینی کردن است و ریشه آن به ثلاثی مجرد (ح س ب) بازمیگردد. کلماتی مانند احتساب، محتسب و محاسب از همخانوادههای شناختهشده آن در زبان فارسی هستند.
مشهورترین کاربرد این واژه در فرهنگ اسلامی، مربوط به آیه ۳ سوره مبارکه طلاق و عبارت معروف «مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ» است. این تعبیر در ادبیات مذهبی و عرفانی به نمادی از «رزق غیبی، گشایشهای ناگهانی و فراتر رفتن از محاسبات مادی و دنیوی» تبدیل شده است که به پاس تقوا و توکل نصیب انسان میشود.