معنی
این عبارت از دو بخش «إِذْ» (ظرف زمان به معنای زمانی که/هنگامی که) و «ذَهَبَ» (فعل ماضی به معنای رفت) تشکیل شده است و در مجموع معنای «آنگاه که رفت» یا «وقتی که راهی شد» را میدهد.
یعنی چه
در اصطلاح و کاربرد کلاسیک، این ترکیب برای توصیف مقطع زمانی خاصی به کار میرود که فردی موقعیت یا قوم خود را ترک کرده و به سوی سرنوشت جدیدی قدم برداشته است.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «إِذْ ذَهَبَ» است که در قرائت روان قرآن به دلیل ادغام حرف ذال اول در ذال دوم، معمولاً به صورت «اِذَّهَبَ» شنیده و خوانده میشود.
به عربی
در بازنویسی به عربی معاصر و روان، میتوان از عباراتی مانند «حین مضى» یا «عندما انطلق» استفاده کرد.
به فارسی
معادل دقیق فارسی این عبارت ترکیبی، «زمانی که او رفت» یا «آنگاه که [وی] راهی شد» است.
در قرآن
این عبارت به طور مشخص در آیه ۸۷ سوره انبیاء آمده است: «وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا...» که به ماجرای ترک قوم توسط حضرت یونس (ع) از روی خشم و دلتنگی اشاره دارد.
نماد چیست
از نظر تاویل و معنای ثانویه، این عبارت نمادی از تصمیمهای شتابزده، ترک موقعیت از روی بیصبری یا آغاز یک مأموریت و آزمون سخت الهی در پی یک هجرت است.
جمعبندی و توضیح کامل اذ ذهب
عبارت «اذ ذهب» یک ترکیب عربی شامل حرف زمان و فعل ماضی است که در ادبیات دینی و قرآنی جایگاه ویژهای دارد. این عبارت به معنای «هنگامی که رفت» در سوره انبیاء برای توصیف لحظه کلیدی خروج حضرت یونس (ع) از میان قومش به کار رفته است؛ رفتنی که از روی دلسردی و خشم بود و او را وارد یک آزمون بزرگ الهی در دل دریا و شکم ماهی کرد.
از نظر ساختار زبانی، هرچند این پنج حرف در جدولها و مسابقات به عنوان یک واحد در نظر گرفته میشوند، اما ریشه اصلی معنایی آن به فعل «ذهب» (رفتن و زوال) بازمیگردد. بررسی تفسیری این واژه نشان میدهد که چگونه یک حرکت عاطفی و شتابزده میتواند مسیر زندگی فرد را دگرگون کند و به همین دلیل در فرهنگ اسلامی به نمادی از آزمونهای سخت ناشی از کمطاقتی تبدیل شده است.