یعنی چه
شغالسنجد (یا شالسنجد) در اصطلاح بومی و گویش طبری، نام درخت «زیتون تلخ» یا «آزاد درخت» است. این واژه ترکیبی از «شغال/شال» (که در فرهنگ شمال به معنای خودرو یا وحشی است) و «سنجد» به دلیل شباهت ظاهری میوههای آن به سنجد معمولی ساخته شده است. این درخت دارای گلهای بنفش معطر و میوههای سمی است.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت فتحة بر شین و غین نیست، بلکه به صورت «شُغال» (sho-ghāl) همراه با «سِنجِد» (sen-jed) ادا میشود. در گویش محلی مازندرانی به صورت تخفیفیافته «شالسنجد» نیز تلفظ میگردد.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمه «شغال سنجد» با ۸ حرف است. از مترادفهای آن در جدول میتوان به «زیتون تلخ» و «آزاد درخت» نیز اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این درخت را با نامهای متعددی از جمله Chinaberry یا Persian lilac میشناسند و نام علمی و آکادمیک آن Melia azedarach است.
به عربی
در زبان و طب سنتی عربی، به این درخت «زنزلخت» میگویند که معرب همان واژه فارسی «آزاد درخت» است.
به ترکی
در زبان ترکی به این گیاه «درخت تسبیح» میگویند؛ چرا که از هستههای سخت و سوراخدار میوه آن برای ساختن تسبیح استفاده میشود.
نماد چیست
این گیاه در فرهنگ بومی نماد زیبایی فریبنده است؛ زیرا ظاهری شبیه به سنجد خوراکی دارد اما در واقع میوهای کاملاً مسمومکننده و غیرقابل مصرف است. همچنین نمادی از انطباق و پایداری در اقلیمهای مرطوب شمال به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شغال سنجد
واژه «شغالسنجد» یک اصطلاح کاملاً بومی، گیاهشناسی و عامیانه در مناطق شمالی ایران، بهویژه استان مازندران است که در گویش طبری به صورت «شالسنجد» نیز شنیده میشود. این نام برخلاف ظاهرش ارتباطی با حیوان شغال ندارد، بلکه پیشوند «شغال» یا «شال» در فرهنگ بومی برای اشاره به گونههای وحشی، خودرو یا غیرمرغوبِ یک گیاه به کار میرود.
این عبارت در اصل به درخت «زیتون تلخ» یا «آزاد درخت» اشاره دارد. درختی زیبا با گلهای بنفش معطر که میوههایی بسیار شبیه به سنجد معمولی بار میآورد؛ اما این میوهها برخلاف سنجد، سمی و غیرقابل خوردن هستند. به همین دلیل در فرهنگ عامه نمادی از زیبایی فریبنده و سمّیت به شمار میرود. هسته این میوهها به دلیل داشتن سوراخ طبیعی، در گذشته برای ساخت تسبیح استفاده میشده است.