یعنی چه
اصطلاح کنایی «خان و مان نهادن» به معنی رها کردن اسباب و اثاثیه، خانه، خانواده و دست کشیدن از تمام تعلقات مادی دنیا است. این کار معمولاً به دلیل مهاجرت اجباری، آوارگی یا روی آوردن به زهد و عرفان صورت میگیرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت [xān o mān nehādan] است که در آن «و» به صورت ضمه یا واو عطف خفیف خوانده میشود.
در جدول
این عبارت در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ هدایتکننده برای کنایه از آوارگی، ترک خانه و کاشانه یا جلای وطن با تعداد ۱۲ حرف به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم اصطلاحی از عبارتهایی استفاده میشود که بر رها کردن خانه، کاشانه و متعلقات تأکید دارند.
به عربی
در زبان عربی این مفهوم با عبارتهایی که دال بر بیرون رفتن از سرزمین و واگذاری اسباب زندگی است، معادلسازی میشود؛ همسو با مفهوم قرآنی «إخراج من الدیار».
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی این اصطلاح شامل تعابیری همچون خانهخراب شدن، دست از مال و منال شستن، آواره شدن و سامان برچیدن است که همگی بر از دست رفتن یا رها کردن مأمن مادی دلالت دارند.
جمعبندی و توضیح کامل خان و مان نهادن
کنایه و اصطلاح «خان و مان نهادن» یکی از تعابیر عمیق و زیبای ادبیات فارسی است. در این ترکیب، واژه «خان» مخفف خانه و «مان» به معنای اسباب، اثاثیه و اهل خانه است که در کنار هم یک ترکیب اتباعی را میسازند. ریشه این واژهها به زبانهای ایرانی میانه (پهلوی) میرسد و به مرور زمان به شکل کنایهای برای بیان اوج آوارگی، غربت یا ترک اختیاری و اجباری مادیات درآمده است.
این اصطلاح در متون کهن نظیر گلستان سعدی نیز به کار رفته است؛ آنجا که مینویسد «مترس از محبت که خان و مان بنهد...» و نشان میدهد که قدرت عشق یا حوادث ناگوار روزگار چگونه میتواند انسان را به رها کردن تمام وابستگیهای مادی و خانوادگی وادار کند. از نظر مفهومی، این اصطلاح قرابت نزدیکی با مفاهیم «هجرت» و «جلای وطن» دارد.