یعنی چه
دهنلقی صفت و ویژگی فردی است که چفتوبست زبانی ندارد؛ به این معنی که به محض شنیدن یک سخن پنهانی یا راز، توانایی کتمان آن را ندارد و آن را نزد دیگران بازگو میکند. این ویژگی در لغتنامه دهخدا با تعابیری چون سخنی را نگاه نداشتن و یاوه بسیار گفتن نیز توصیف شده است.
تلفظ
این واژه از دو بخش «دهن» (مخفف دهان) با فتح دال و هاء و سکون نون، و «لقی» با فتح لام، سکون قاف و سکون یاء تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، واژه اصلی «دهن لقی» به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی شناخته میشود. بسته به طراح جدول، کلماتی مانند خبرکشی یا رازافشایی نیز میتوانند به عنوان کلمات جایگزین استفاده شوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم دهنلقی از صفت Loose-lipped (دارای لبهای شل) یا اصطلاح عامیانه Having a big mouth (دهان بزرگ داشتن) استفاده میشود که کنایه از ناتوانی در حفظ اسرار است.
به فارسی
برگردانها و واژههای هممعنی فارسی این اصطلاح شامل کلماتی چون رازافشایی، پردهدری، سستزنخی، خبرکشی و سخنچینی است. متضادهای اصیل آن نیز رازداری، کتمان، رازپوشی و خویشتنداری در گفتار هستند.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ضربالمثلهای فارسی، نماد بارز دهنلقی این است که «نخود در دهانش خیس نمیخورد»، یعنی حرف به سرعت از زبانش خارج میشود. در نمادهای مدرن و گرافیکی نیز معمولاً با تصویری از یک دهان باز بدون چفتوبست یا زبانی دراز نمایش داده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل دهن لقی
دهنلقی یک صفت مرکب کنایی در زبان فارسی است که از ترکیب «دهن» (مخفف دهان) و «لق» (به معنی سست و نااستوار) ساخته شده است. این واژه در واقع کنایه از دهانی است که چفتوبست محکمی ندارد و فرد مبتلا به آن، به دلیل ضعف در خویشتنداری، توانایی حفظ امانت و نگهداری رازهای دیگران یا حتی خودش را ندارد.
اگرچه خود این اصطلاح عامیانه در متون کهن مذهبی عیناً نیامده، اما مفهوم آن به شدت نکوهش شده است؛ به طوری که در قرآن کریم (آیه ۸۳ سوره نساء) از کسانی که شایعات و اخبار امنیتی را بدون تحقیق فاش و پخش میکنند انتقاد شده و در روایات اسلامی نیز از چنین فردی با عنوان «مِذیاع» (بسیار افشاکننده راز) یاد شده است.
در ادبیات و ضربالمثلهای ایرانی، برای این رفتار ضداخلاقی کنایههای ظریفی ساخته شده که معروفترین آنها «خیس نخوردن نخود یا آلو در دهان» است. عواقب این خصلت ناپسند معمولاً از بین رفتن اعتماد عمومی، ایجاد تفرقه در روابط اجتماعی و بروز سوءتفاهمهای بزرگ در میان خانوادهها و دوستان است.