یعنی چه
شاماما تلفظ و شکل ترکی-آذربایجانی واژه «شمامه» است. این کلمه به نوعی خربزه زینتی و بسیار معطر، گرد و کوچک با خطوط زرد و نارنجی اطلاق میشود که در قدیم برای خوشبو کردن محیط یا لباسها استفاده میشد. همچنین در ادبیات عامیانه به مجاز، به معشوق خوشسیما و معطر نیز گفته میشود.
تلفظ
در زبان ترکی آذربایجانی به صورت «شاماما» (Şamama) با الف ممدوح و در زبان فارسی معیار به صورت «شَمامه» با فتح شین تلفظ میگردد.
به انگلیسی
برای میوه خربزه دستنبو از اصطلاحات گیاهشناسی مذکور و برای مفهوم عام شیء خوشبوکننده از Pomander استفاده میشود.
به عربی
ریشه اصلی واژه از زبان عربی و مشتق از فعل «شمّ» به معنی بوییدن است.
به ترکی
در ترکی آذربایجانی دقیقاً به همین صورت «شاماما» کاربرد دارد و حتی به عنوان نام کوچک دخترانه نیز استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و استاندارد این واژه در لغتنامههای فارسی (معین و دهخدا) واژگان دستنبو و شمامه هستند.
نماد چیست
در فرهنگ فولکلور، اشعار عامیانه آذربایجان و حتی هنر قالیبافی، شاماما نماد معشوقی خوشسیما، عطرآگین و دوستداشتنی است و طرح آن در حاشیه فرشها به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شاماما
واژه «شاماما» در واقع همان شکل متداول و تلفظ ترکی واژه عربی-فارسی «شَمامه» است که وارد فرهنگ عامه شده است. این واژه در اصل به نوعی خربزه بسیار کوچک، دستانداز و فوقالعاده معطر (معروف به دستنبو) اطلاق میشود که رنگهای زرد و نارنجی با خطوط سبز دارد. در روزگاران گذشته، مردم این میوه خوشبو را در دست میگرفتند یا برای عطرآگین کردن فضای اتاق، کمد لباس و طاقچهها از آن استفاده میکردند.
از نظر ادبی و فرهنگ عامیانه، بهویژه در خطه آذربایجان، شاماما جایگاه ویژهای دارد. این واژه به مجاز تبدیل به نمادی برای معشوق زیبا، معطر و دلربا شده و در اشعار فولکلور کاربرد زیادی دارد. علاوه بر این، به دلیل محبوبیت و بار معنایی لطیف آن، به عنوان نام کوچک برای دختران نیز انتخاب میشود و الگوی بصری آن در صنایع دستی نظیر قالیبافی به چشم میخورد.