یعنی چه
قدک در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا و معین، به نوعی پارچهٔ نخی، کرباسی، ضخیم و بسیار محکم دستباف اطلاق میشود. در گذشته این پارچه را معمولاً با نیل به رنگ آبی یا نیلی میآراستند. همچنین به جامههای بلندی مانند قبا یا شلوارهای پهلوانی که از این جنس پارچه دوخته میشدند نیز قدک میگفتند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فَتَحه روی حروف قاف و دال یعنی [قَدَک] تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «پارچه نخی ضخیم قدیمی» یا «جامه کرباسی سنتی»، واژه ۳ حرفی «قدک» به عنوان پاسخ اصلی کاربرد دارد.
به انگلیسی
از آنجا که قدک یک پوشاک سنتی ایرانی است، معادل دقیقی در انگلیسی ندارد اما از توصیف مفهومی آن استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به دلیل بومی بودن این واژه در فرهنگ ایرانی، از واژههای عامتری که به معنای پارچه زمخت یا کرباس هستند برای انتقال معنا استفاده میکنند.
به فارسی
واژههای هممعنی و مترادف آن در زبان فارسی شامل کرباس، جامهٔ کرباسی، پلاس و قبا هستند. در مقابل، واژههایی مثل پرنیان، حریر، دیبا و ابریشم که نشاندهنده لطافت و گرانی هستند، متضادهای آن به شمار میروند. واژههای ترکیبی نظیر قدکباف و قدکدوز نیز از همخانوادههای صناعی آن هستند.
نماد چیست
قدک در تاریخ پوشاک و ادبیات ایران، نمادی از سادهزیستی، قناعت و جامهٔ مردمان طبقهٔ فرودست و چوپانان است. علاوه بر این، به دلیل استحکام بالای این پارچه، نمادی از جامه و پوشش پهلوانی و کشتیگیری سنتی (مانند کشتی گیلهمردی) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قدک
واژه «قدک» یکی از اصطلاحات اصیل و قدیمی در صنعت نساجی و پوشاک سنتی ایران است. این کلمه به نوعی پارچه دستباف، ضخیم و محکم از جنس نخ و کرباس اشاره دارد که در روزگاران گذشته، به ویژه در مناطقی مانند اصفهان و گیلان بافته میشده و رنگ نیلی یا آبی آن بسیار رایج بوده است. به دلیل دوام بالا، این پارچه هم برای لباسهای روزمره مردم عادی و هم برای لباسهای ورزشی و پهلوانی مانند شلوارهای کشتیگیری مورد استفاده قرار میگرفت.
از نظر معنایی و فرهنگی، قدک در تقابل با پارچههای اشرافی و لطیفی چون حریر و دیبا قرار دارد؛ از این رو در ادبیات فارسی به عنوان نمادی از سادهزیستی، درویشی و احوال طبقات زحمتکش جامعه یاد میشود. این واژه کاملاً فارسی بوده و ریشهای در زبانهای بیگانه یا متون قرآنی ندارد و امروزه بیشتر در متون کهن، لغتنامهها و به عنوان یک سؤال جذاب در جدولهای کلمات متقاطع به چشم میخورد.