یعنی چه
حب ذات به معنای غریزهٔ صیانت از نفس و تمایل فطری هر موجود ذیشعور به جلب منافع و دفع ضررها برای بقا و تکامل خویش است. این مفهوم در فلسفه و روانشناسی مبدأ تمام تلاشهای انسان شناخته میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب اضافه به صورت «حُبِّ ذات» (hobbe zāt) است که از دو واژه عربی حُب (به معنی دوست داشتن) و ذات (به معنی نفس و حقیقت) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ عبارت «دوست داشتن خود» یا «غریزه صیانت از نفس»، کلمه پنجحرفی «حب ذات» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به بعد روانشناختی و عاطفی آن از Self-love و برای اشاره به بعد زیستی و غریزی صیانت از نفس از Self-preservation استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح اصالتاً عربی است و در متون فلسفی و اخلاقی جهان عرب به همین صورت یا به شکل «حب النفس» به کار میرود.
در قرآن
عبارت ترکیبی «حب ذات» به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است؛ اما ریشهها و مصادیق آن مانند تمایل انسان به مادیات و خواستنیها (مثلاً در آیه ۱۴ سوره آلعمران) تأیید شده است. اسلام این غریزه را سرکوب نمیکند بلکه آن را ابزاری برای حرکت به سوی کمال و نجات از آتش دوزخ قرار میدهد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه یا اسطورهشناسی نماد گرافیکی یا جانوری منحصربهفردی برای حب ذات وجود ندارد. با این حال، در ادبیات مدرن و روانشناسی، گاهی از «آینه» به عنوان نمادی برای خویشتندوستی و خودگرایی استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل حب ذات
حب ذات یا خویشتندوستی یکی از بنیادیترین و فطریترین غرایز در وجود انسان و هر موجود صاحب ارادهای است. از دیدگاه فلاسفه و اندیشمندان اسلامی، این ویژگی نه تنها ناپسند نیست، بلکه موتور محرک انسان برای بقا، کسب کمالات و دفع خطرات از خود است. در واقع، تمام تلاشهای روزمره مادی و حتی رفتارهای معنوی انسان در ریشه به این غریزه بازمیگردد.
تفاوت اصلی در نحوه هدایت این غریزه است؛ اگر حب ذات در سطح مادی و افراطی باقی بماند به خودخواهی و خودشیفتگی منجر میشود، اما اگر تعالی پیدا کند، انسان به خاطر دوست داشتن حقیقی خود، به دنبال کسب فضایل اخلاقی، ایثار و تقرب الهی میرود تا ذات خود را به بالاترین جایگاه و سعادت ابدی برساند.