یعنی چه
واژهٔ سَفّاح (با تشدید فاء) صیغهٔ مبالغه از ریشه عربی (س ف ح) است که دو معنای متضاد دارد؛ از یک سو به کسی که بسیار خون میریزد و بیرحم است گفته میشود و از سوی دیگر به فردی که مال و هدیه را به فراوانی سرازیر و بخشش میکند (مانند ابوالعباس سفاح خلیفه عباسی). همچنین به فرد فصیح و سخنور که کلمات از زبانش روان جاری میشود نیز اطلاق میگردد. در صورت تلفظ به صورت سِفاح (بدون تشدید)، مصدر و به معنی زنا و رابطه نامشروع است.
تلفظ
این واژه به دو صورت تلفظ میشود: ۱. سَفّاح (Saffāh) با فتح سین و تشدید فاء که صیغه مبالغه است. ۲. سِفاح (Sifāh) با کسر سین و بدون تشدید که مصدر است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه با صورت معرفه «السفاح» دارای ۶ حرف و به صورت نکره «سفاح» دارای ۴ حرف است و به عنوان راهنمای کلماتی چون خونریز، سفاک یا نخستین خلیفه عباسی میآید.
به انگلیسی
بسته به نوع تلفظ و کاربرد، در زبان انگلیسی برای معنای خونریزی از کلماتی چون Bloodthirsty و برای معنای فجور و زنا از Fornication استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل خونریز، سفاک، قاتل، بسیار بخشنده، جوانمرد، پاکدست (در صورت تضاد با بخل) و در معنای دوم آن زنا، فجور و رابطه غیرمشروع است.
در قرآن
خود کلمه «السفاح» در قرآن نیامده، اما همخانوادههای آن در دو جا دیده میشود: یکی آیه ۱۴۵ سوره انعام به صورت «دَماً مَسْفُوحاً» به معنی خون ریخته شده و جهنده حیوان، و دیگری آیه ۲۴ سوره نساء به صورت «غَيْرَ مُسَافِحِينَ» به معنی پاکدامنی و دوری از زنا و رابطهی پنهانی.
نماد چیست
در فرهنگ سیاسی و تاریخ اسلام، این واژه نماد تشکیل یک حکومت جدید با اقتدار و سرکوب شدید خونین است که اشاره به ابوالعباس سفاح، بنیانگذار خلافت عباسی دارد که امویان را قتلعام کرد. در ادبیات عمومی نیز نماد سنگدلی و ظلم مفرط است.
جمعبندی و توضیح کامل السفاح
واژه السفاح از ریشه عربی «سفح» به معنی ریختن و جاری کردن مشتق شده است. این واژه در قالب صیغه مبالغه (سَفّاح) دو رویه کاملاً متضاد دارد؛ از یک سو نماد خونریزی، بیرحمی و قتلعام سهمگین است و از سوی دیگر در ادبیات عرب به معنای گشادهدستی، جود و بخشش فراوان مال به کار میرود. دلیل شهرت تاریخی آن، لقب اولین خلیفه عباسی است که هر دو جنبه را در تاریخ برجسته کرد.
تغییر در ساختار تلفظ این واژه به صورت سِفاح، معنای آن را کاملاً دگرگون کرده و به مفهوم رابطه نامشروع و زنا میرساند. در قرآن کریم نیز اگرچه خود کلمه مستقیماً ذکر نشده، اما مشتقات آن در هر دو مفهومِ خونِ ریخته شده (مسفوح) و دوری از زنا و بیبندوباری (مسافحه) برای تبیین احکام الهی و اخلاقی به کار رفتهاند.