یعنی چه
تَجَوُّزاً یک اصطلاح لغوی، بلاغی و فقهی است که به معنای استفاده از یک کلمه در معنای غیرحقیقی، از روی چشمپوشی و آسانگیری در کلام به کار میرود.
تلفظ
این کلمه بر وزن تَفَعُّلاً خوانده میشود که تشدید روی حرف «و» قرار دارد و در نهایت با تنوین نصب ختم میشود.
در جدول
کلمه تجوزا در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان هممعنی کلماتی چون مجازاً یا از روی مسامحه با ۵ حرف کاربرد دارد.
به عربی
این واژه ریشه عربی دارد و از مصدر باب تفعل (تجوّز) مشتق شده است.
به فارسی
در زبان فارسی به جای این واژه از ترکیبهای «به مجاز» یا تعابیری مثل «از روی چشمپوشی و آسانگیری در معنا» استفاده میشود.
در قرآن
خود کلمه تجوزاً در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما مفسران و دانشمندان علوم بلاغی هنگام بررسی آیات، اگر کلمهای در معنای غیرحقیقی خود به کار رفته باشد، میگویند این واژه تجوزاً (از روی مجاز) آمده است.
نماد چیست
تجوزا منحصراً یک اصطلاح ادبی، فقهی و کلامی است و به عنوان نماد فرهنگی یا مادی خاصی در جامعه یا اسطورهها شناخته نمیشود.
جمعبندی و توضیح کامل تجوزا
واژه «تجوزا» که در اصل یک قید تنویندار عربی از ریشه (ج - و - ز) است، در ادبیات، فقه و علوم بلاغی کاربرد فراوانی دارد. این کلمه زمانی به کار میرود که گوینده یا نویسنده بخواهد کلامی را نه در معنای دقیق، صریح و حقیقی آن، بلکه از روی توسع، مجاز و آسانگیری در مفهوم بیان کند.
در لغتنامههای معتبری مانند دهخدا و معین، مترادفهای این واژه را «مجازاً»، «توسعاً» و «مسامحتاً» ذکر کردهاند و متضاد آن اصطلاحاتی چون «حقیقتاً» و «نصّاً» است. دانستن معنای این واژه به درک بهتر متون کهن فقهی و ادبی کمک شایانی میکند.