یعنی چه
در لغت به معنی تلاشکننده و سختکوش است و در اصطلاح به فقیه و دانشمند دینی گفته میشود که به درجهای از علم و دانش رسیده باشد که بتواند احکام شرعی فرعی را از منابع اصلی آن یعنی قرآن، سنت، عقل و اجماع استخراج کند.
هم خانواده
واژههای همخانواده مجتهد همگی از ریشه عربی «ج - ه - د» به معنی تلاش و مشقت گرفته شدهاند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُجْتَهِد (Mvj-ta-hed) است که اسم فاعل از باب افتعال میباشد.
در جدول
در سؤالات جدول کلماتی مانند فقیه، صاحبنظر، ساعی و کوشا به عنوان هممعنی مجتهد کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای ترجمه این کلمه در متون تخصصی از خود واژه Mujtahid و در متون عمومی از واژه Jurist استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در زبان مبدأ نیز به همین صورت با معنی لغوی سختکوش و معنی اصطلاحی فقیه به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این کلمه در حوزه دین «فقیه» و «دانشمند دینی» است و در کاربرد عمومی غیراصطلاحی میتوان از واژههای «کوشا» و «ساعی» استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل مجتهد
واژه مجتهد ریشه در زبان عربی دارد و از نظر لغوی به معنای کسی است که تمام توان و تلاش خود را برای انجام کاری به کار میبندد. این کلمه در طول زمان در فرهنگ اسلامی تطور معنایی یافته و امروزه به طور خاص به علما و متخصصان برجسته علوم دینی اطلاق میشود که توانایی علمی لازم برای استنباط احکام شرعی از قرآن و روایات را دارند.
از نظر فقهی، مفهوم مجتهد در مقابل «مقلد» قرار میگیرد؛ یعنی افرادی که خود تخصص کافی در علوم دینی ندارند، در احکام عملی از یک مجتهد جامعالشرایط پیروی میکنند. جالب توجه است که خود واژه مجتهد در متن قرآن نیامده، اما مفهوم آن با آیه تفقه در دین کاملاً همخوانی دارد.