یعنی چه
اعجاز در لغت به معنی عاجز کردن و ناتوان ساختن کسی است. در اصطلاح به کار خارقالعاده و شگفتانگیزی گفته میشود که فراتر از توانایی انسانهای معمولی است و دیگران از آوردن نظیر و مانند آن ناتوان هستند. این واژه معمولاً در مفاهیم دینی و ادبی برای نشان دادن امور ماوراءالطبیعه به کار میرود.
هم خانواده
واژههای همخانوادهٔ اعجاز همگی از ریشه سه حرفی عربی (ع ج ز) مشتق شدهاند که مفهوم ناتوانی یا آشکار کردن ناتوانی را در خود دارند.
تلفظ
این واژه به صورت اِعجاز (Ej'aaz) تلفظ میشود. همزهٔ آن مکسور (اِ) و عین آن ساکن است و در زبان فارسی به صورت اسم مصدر یا اسم معنی به کار میرود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمهٔ اعجاز به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «شگفتی»، «کار خارقالعاده» یا «ناتوان ساختن» کاربرد دارد و دقیقاً ۵ حرف است.
به انگلیسی
برای معادلسازی اعجاز در زبان انگلیسی، بسته به سیاق متن از Miraculousness (جنبه معجزهآسا) یا Inimitability (جنبه بیمانندی و تحدی ادبی) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و دقیق فارسی برای این واژه شامل «فرجود» (به معنی معجزه)، «شگفتی»، «بیمانندی» و «خرق عادت» است که مفهوم کار فوقالعاده را میرسانند.
در قرآن
خود واژه «اعجاز» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما همریشههای آن در قالب فعل و صفت مانند عبارت «وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ» (شما ناتوانکننده خدا نیستید) آمده است. قرآن برای این مفهوم از واژههای «آية» (نشانه)، «بينة» (دلیل آشکار) و «برهان» استفاده کرده و اصطلاح «اعجاز قرآن» بعدها توسط دانشمندان کلامی وضع شده است.
جمعبندی و توضیح کامل اعجاز
کلمه اعجاز واژهای اصالتاً عربی و از ریشه (عجز) است که وارد زبان فارسی شده و در لغت به معنای ناتوان ساختن و عاجز کردن است. این واژه در فرهنگ عمومی و مذهبی، بیشتر اشاره به امور شگفتانگیز، ماوراءالطبیعه و خرق عادتی دارد که بشر از انجام و بازسازی آن ناتوان است و به عنوان سندی بر حقانیت امور قدسی شناخته میشود.
در حوزه علوم قرآنی و کلام، اصطلاح «اعجاز قرآن» جایگاه ویژهای دارد که به بیمانند بودن، فصاحت بینظیر و ناتوانی انسانها در آوردن سورهای همانند آن اشاره میکند. اگرچه خود این اسم در متن قرآن نیامده، اما مفهوم آن از طریق واژههایی چون آیت و برهان پیگیری شده است.
در زبان فارسی، این کلمه کاربرد گستردهای در ادبیات دارد و مترادفهایی چون فرجود، شگفتی و خرق عادت برای آن متصور است. همچنین در سرگرمیهایی مثل جدول کلمات، به عنوان یک واژه ۵ حرفی با مفهوم معجزه و نشانه مورد توجه طراحان قرار میگیرد.