یعنی چه
واژه الممسوس در لغت به معنای چیزی یا کسی است که مورد لمس قرار گرفته یا سوده شده است. با این حال، در کاربرد رایج و متون کهن، این کلمه به عنوان صفت برای فرد مجنون و دیوانه به کار میرود؛ چرا که در باورهای قدیمی، دیوانگی را ناشی از مسّ (تماس و اثرگذاری) جن یا شیطان بر روح انسان میدانستند. همچنین در ادبیات عرفانی به معنای کسی است که غرق در ذات الهی شده باشد (ممسوس فی ذات الله).
تلفظ
این کلمه با سکون لام، فتح میم اول، سکون میم دوم و ضمه سین اول به صورت اَلْمَمْسُوسْ تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «دیوانه به عربی» یا «لمس شده»، واژه ۷ حرفی «الممسوس» قرار میگیرد.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی و اسم مفعول از ریشه (م س س) است و در خود زبان عربی برای اشاره به فرد مجنون یا شیفته استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه بسته به سیاق متن شامل «دیوانه»، «مجنون»، «شیفته»، «سوده» و «لمسزده» است.
در قرآن
عین واژه «الممسوس» در قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما ریشه و مصدر آن یعنی «المَس» در آیه ۲۷۵ سوره بقره آمده است، آنجا که میفرماید: «الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ» که به حالت جنزدگی و عدم تعادل روانی اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و باورهای اساطیری، این کلمه نمادی از تسخیرشدگی توسط نیروهای ماوراءالطبیعه (جنزدگی) است. در مقابل، در ادبیات عرفانی نمادی از بیخودی، جذب کامل در حقیقت و شیفتگی افراطی و پاک به خداوند به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل الممسوس
واژه «الممسوس» یک اسم مفعول عربی از ریشه «مسّ» است که در لغت به معنای لمسشده یا سوده شده میباشد. با این حال، سیر تطور معنایی این واژه آن را به قلمرو روانشناختی و باورهای کهن سوق داده است، به طوری که در ادبیات کلاسیک و متون روایی، ممسوس به فردی اطلاق میشود که دچار جنون، دیوانگی یا حالات روحی غیرعادی شده باشد؛ این نامگذاری از آنجا نشات میگیرد که قدما منشأ اختلالات روانی را تماس و مسّ شیاطین یا اجنه میپنداشتند.
از سوی دیگر، این واژه در بستر عرفان اسلامی و ادبیات صوفیانه معنایی کاملاً مثبت و والا به خود میگیرد. عبارت معروف «ممسوس فی ذات الله» در توصیف اولیای الهی و انسانهای وارسته به کار میرود که به مقام فنا رسیدهاند و وجودشان چنان غرق در تجلیات الهی شده که از خود بیخود گشتهاند. بنابراین کلمه بسته به متن، مرز میان جنون زمینی و شیفتگی آسمانی را دربرمیگیرد.
در مجموع، اگرچه این لفظ با ساختار فعلی در قرآن کریم یافت نمیشود، اما ریشه قرآنی آن پیوند عمیقی با مفاهیم هدایتی و توصیف حالات روانی انسان دارد. امروزه در حل جدول و واژهگزینیهای ادبی، دانستن معانی چندگانه ممسوس به درک بهتر متون کهن کمک شایانی میکند.