یعنی چه
این عبارت در لغتنامهها به عنوان لقب و کنایهای از «شهر شیراز» به کار رفته است؛ چرا که عمرو لیث صفاری، شیراز را پایتخت خود قرار داد و شیفتهٔ آن بود. در معنای تحتاللفظی نیز به بخش محصور، اتاقک یا گنبدخانهٔ ویژهای اشاره دارد که به دستور عمرو لیث صفاری در مسجد جامع عتیق شیراز برای امنیت و حضور حاکم ساخته شده بود.
تلفظ
تلفظ دقیق این ترکیب به صورت «مَقصورِه (maqsūreh) + ٔ (ای) + عَمروِ (amr-e) + لَیث (lays)» است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جداول کلمات متقاطع، این عبارت ۱۴ حرفی به عنوان پاسخ برای راهنمای «لقب کنایی شهر شیراز» یا «بنای صفاری در شیراز» استفاده میشود.
به انگلیسی
برای توصیف این مکان تاریخی و مفهوم کنایی آن در زبان انگلیسی از عبارات فوق استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و عبارات همارز فارسی آن شامل «شیراز»، «خلوتسرای حاکم»، «دارالملکِ عمرو» و «گنبدخانهٔ صفاری» است.
در قرآن
عین این ترکیب در متن قرآن مجید وجود ندارد؛ اما واژهٔ «مقصورة» که از ریشه (ق-ص-ر) است، به صورت جمع در آیه ۷۲ سوره مبارکه الرحمن به کار رفته است: «حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ» که به معنای حورانی است که در خیمهها مستور و محصور شدهاند.
نماد چیست
این واژه مظهر و نماد حاکمیت سلسلهٔ ایرانی صفاریان در منطقهٔ فارس، نشاندهندهٔ شکوه مذهبی و قدمت تاریخی شهر شیراز، و همچنین نمادی از سبک گنبدخانههای کهن در معماری ایرانی-اسلامی است.
جمعبندی و توضیح کامل مقصوره ٔ عمرولیث
عبارت واژگانی و تاریخی «مقصورهٔ عمرولیث» یک ترکیب خاص در زبان فارسی است که ریشه در تاریخ سلسلهٔ صفاریان دارد. این اصطلاح از یک سو به معنای مادی و معماری آن یعنی اتاقک محصور و گنبدخانهای ویژه در مسجد جامع عتیق شیراز اشاره دارد که حدود ۱۱۵۰ سال پیش به دستور عمرو لیث صفاری بنا شد تا محل استقرار امن حاکم باشد.
از سوی دیگر، این عبارت در متون ادبی و لغتنامههای کهن مانند دهخدا، به عنوان مجاز و کنایهای برای خود «شهر شیراز» به کار میرود؛ زیرا این پادشاه شیفتهٔ اقامت در شیراز بود و آنجا را پایتخت خود ساخت. از این رو، شناخت این واژه هم از نظر ادبی و هم از نظر باستانشناسی مذهبی ایران اهمیت دارد.