معنی
واژه رخیصه (مؤنث رخیص) در لغت به معنای کالای ارزانقیمت، کمبها، ناچیز و بیمقدار است. در برخی متون فقهی و احکام نیز گاهی مجازاً به معنای حکم آسانتر یا امر رخصت دادهشده به کار میرود، اما کاربرد اصلی آن اشاره به ارزانی و سهولت دارد.
یعنی چه
این کلمه یک واژه کلاسیک و ادبی با ریشه عربی است که برای توصیف اشیاء، کالاها یا حتی مفاهیمی به کار میرود که از نظر مادی یا معنوی ارزش پایینی دارند و به سادگی و با بهای اندک قابل دسترسی هستند.
مترادف
واژههای هممعنی که ارزش پایین مادی یا معنوی یک چیز را نشان میدهند.
متضاد
کلماتی که بر ارزش بالا، قیمت گزاف و نایاب بودن دلالت دارند.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و از ماده (ر خ ص) به معنی نرمی، ارزانی و سهولت است.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این واژه به زبان فارسی، صفتهای «ارزان»، «کمقیمت» و «ناچیز» است.
نماد چیست
واژه رخیصه مظهر یا نماد مفهوم اسطورهای، فرهنگی یا ادبی خاصی نیست و صرفاً به عنوان یک صفت کاربردی برای بیان ارزانی مادی یا بیمقداری معنوی به کار میرود. همچنین این واژه در متن قرآن کریم استفاده نشده و به جای آن از واژگانی چون «بخس» استفاده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل رخیصه
واژه «رخیصه» یک صفت با ریشه عربی (مؤنث رخیص) است که وارد زبان فارسی شده و بیشتر در متون کهن، ادبی، فقهی و حقوقی به چشم میخورد. معنای اصلی و لغوی این کلمه بر ارزانی، کمبهایی، ناچیز بودن و دستیافتنی بودن دلالت دارد و در مقابل واژگانی چون ثمینه و غالیه (گرانبها) قرار میگیرد.
در اصطلاحات فقهی، این ریشه گاهی با مفهوم رخصت، ترخیص و تسهیل امور پیوند میخورد و به احکامی که برای راحتی مکلفان تخفیف داده شدهاند اشاره دارد، هرچند که در کاربرد عام و لغوی، همان معنای کالای کمارزش و ارزان مد نظر است.
این واژه نماد اسطورهای یا قرآنی ندارد و امروزه در زبان محاورهای فارسی کاربرد زیادی ندارد، اما شناخت آن برای درک درست متون کهن و عبارات فقهی حائز اهمیت است.