یعنی چه
عبارت «ذلیل شی» یا «ذلیل بشی» یک اصطلاح توبیخی، دشنام سبک یا نفرین عامیانه در زبان فارسی است. این اصطلاح بیشتر در گفتگوهای روزمره و عاطفی (بهویژه از سوی بزرگترها یا مادران به فرزندان بازیگوش) به کار میرود و لزوماً معنای کینهتوزانه و عمیق ندارد، بلکه بیشتر گله و توبیخی صمیمانه یا عصبی است.
تلفظ
تلفظ این عبارت عامیانه به صورت [zalil shi] یا [zalil bashi] است که از ترکیب صفت عربی ذلیل و فعل حمایتی فارسی شدن ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای این نشانه عبارت ۶ حرفی «ذلیل شی» است.
به انگلیسی
برای انتقال حس این اصطلاح در انگلیسی از جملات دعایی منفی یا نفرینهای سبک استفاده میشود.
به عربی
اگرچه واژه ذلیل خود ریشهای عربی دارد، اما ترکیب آن با فعل شدن یک ساختار خالص فارسی است که معادل فعلی آن در عربی به صورت دعا بازگو میشود.
به فارسی
اصطلاح «ذلیل شی» در زبان فارسی با مفاهیمی چون خوار شوی، زبون و حقیر شوی، و بیچاره شوی هممعنی است. واژگان متضاد آن نیز عزیز، ارجمند و سربلند هستند. همخانوادههای ریشه آن شامل ذلت، مذلت، اذلال و ذلول میشود.
در قرآن
خودِ اصطلاح عامیانه و ترکیبی «ذلیل شی» در قرآن وجود ندارد، اما ریشهٔ آن (ذ ل ل) بارها به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۲۶ سوره آلعمران که میفرماید: «تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ» (هر که را بخواهی عزت میدهی و هر که را بخواهی ذلیل میکنی). همچنین واژهٔ «أَذِلَّة» (جمع ذلیل) در آیه ۵۴ سوره مائده در توصیف مؤمنان در برابر یکدیگر به معنی «فروتن و نرمخو» آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل ذلیل شی
عبارت «ذلیل شی» یک اصطلاح کاملاً عامیانه، کنایی و روزمره در فرهنگ زبانی فارسی است. این عبارت از ترکیب واژه عربی «ذلیل» (به معنای خوار و زبون) و فعل حمایتی «شدن» پدید آمده است. کاربرد اصلی آن در قالب یک نفرین سبک، توبیخ صمیمانه یا گلهگذاری عاطفی است که معمولاً میان افراد نزدیک یا از سوی والدین رو به فرزندان بازیگوش استفاده میشود و در اکثر مواقع، بار کینهتوزانه شدیدی با خود به همراه ندارد.
از نظر ساختار لغوی و واژهشناسی، این اصطلاح شش حرفی در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع کاربرد دارد. ریشه اصلی واژه به فرهنگ قرآنی و زبان عربی بازمیگردد که در آنجا مفهوم تغییر مقتدرانه جایگاه انسانها توسط خداوند (عزت و ذلت) مطرح میشود، اما شکل ترکیبی آن در فارسی کاملاً صبغه عامیانه و کوچهبازاری به خود گرفته است.