یعنی چه
حجر الرخام یک ترکیب عربی به معنای «سنگِ رخام» است. در زمینشناسی و متون کهن، این اصطلاح به نوعی سنگ آهک دگرگونشده، متراکم و نرم (مانند سنگ مرمر کلسیدی یا سنگ گچ بلوری طبیعی) اطلاق میشود. این سنگ به دلیل قابلیت صیقلخوردن بالا، درخشش چشمنواز و عبور محدود نور، از دیرباز برای ساخت مجسمهها، ظروف زینتی، کفپوش قصرها و ستونهای مجلل استفاده میشده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «حَجَرُ الرُّخام» است. واژه «حَجَر» به فتح ح و ج به معنی سنگ، و «رُخام» با ضمه راء و خاء مشدد به معنی سنگ مرمر یا سنگ نرم و سپید است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «سنگ مرمر»، «سنگ رخام» یا «سنگ گچ بلوری نیمهشفاف»، کلمه ۹ حرفی «حجر الرخام» یا نمونههای کوتاهتر آن مانند «رخام» و «مرمر» مورد استفاده قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی، اگر منظور سنگ رخام گچیِ نیمهشفاف و تجملاتی باشد از واژه Alabaster استفاده میشود، و اگر منظور سنگ مرمر کلسیدی سختتر باشد، معادل معروفی چون Marble برای آن به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی معاصر، معمولاً از تکواژه «الرخام» برای اشاره به انواع سنگ مرمر استفاده میشود و اصطلاح «الحجر الرخامی» نیز کاربرد ساختاری و توصیفی دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان این اصطلاح در زبان فارسی شامل «سنگ مرمر سفید»، «سنگ رخام» و در اصطلاحات تخصصیتر زمینشناسی قدیم «سنگ گچ بلوری» یا همان آلاباستر است.
در قرآن
ترکیب «حجر الرخام» یا واژه «رخام» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم وجود ندارد. در آیات قرآن برای اشاره به سنگها یا بناهای سنگی باشکوه از کلماتی نظیر «حجارة»، «صخر» یا اصطلاح «صرح ممرد» (کاخی صاف و صیقلی از شیشه یا سنگ شفاف) استفاده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل حجر الرخام
حجر الرخام اصطلاحی کهن و اصیل در زبان و ادبیات علمی قدیم است که به سنگ مرمر سفید، پاک و جلاپذیر اشاره دارد. واژه رخام در ریشه زبانی خود با مفاهیمی چون نرمی، سپیدی و ملایمت همبستگی دارد و به همین دلیل در زمینشناسی گذشته به سنگهای آهکی دگرگونشده یا سنگهای گچی طبیعی که برای تراشکاری و مجسمهسازی مناسب و نرم بودهاند، اطلاق میشده است.
این سنگ علاوه بر کاربردهای ساختمانی و دکوراسیون در قصرها و بناهای مجلل تاریخی، در ادبیات کلاسیک شرق نیز جایگاه ویژهای داشته و همواره مظهر و نماد سپیدی بینقص، پاکی، زیبایی بازتابدهنده نور و همچنین شکوه، ثروت و پایداری به شمار میرفته است.