یعنی چه
این عبارت یک ترکیب عطفی کنایی در زبان فارسی است که به عمل خوردن و خوابیدن اشاره دارد. در مفهوم کنایی، این واژه نماد زندگی مادی محض، راحتطلبی و تنبلی است که فرد را از تلاش فکری، معنوی و سختکوشی دور میکند. در ادبیات کلاسیک فارسی، این ترکیب معمولاً برای توصیف زندگی حیوانی و غفلت از ابعاد والای انسانی به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت «خُرد وُ خواب» است که در آن حرف «و» در کلمهٔ خواب خوانده نمیشود (واو معدوله) و به شکل «خَاب» تلفظ میگردد. حرف عطفِ «و» نیز به صورت ضمه (-ُ) به کلمهٔ اول متصل میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این راهنما معمولاً خودِ واژهٔ «خورد و خواب» یا اصطلاحات مترادف آن مانند «خواب و خور» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی متناسب با سیاق کلام میتوان از ترکیبهای فوق استفاده کرد؛ هرچند برای بیان کنایی تنپروری اصطلاحات دیگری نیز وجود دارد.
به عربی
در زبان عربی عبارات فوق نزدیکترین معادلها برای توصیف این حالت از گذران زندگی هستند.
در قرآن
ترکیب «خورد و خواب» یک اصطلاح کنایی و خالص فارسی است و در متن قرآن به کار نرفته است؛ با این حال، از نظر مفهومی با آیاتی که از غفلت انسانها و خوشگذرانی مادی محض یاد میکنند قرابت دارد؛ مانند آیه ۱۲ سوره محمد که میفرماید: «یَأْکُلُونَ کَمَا تَأْکُلُ الْأَنْعَامُ» (مانند چهارپایان میخورند و غافلند).
جمعبندی و توضیح کامل خورد و خواب
عبارت «خورد و خواب» یا همان «خواب و خور»، یک ترکیب کنایی اصیل در زبان فارسی است که ریشه در پهلوی و پارسی میانه دارد. این واژه در ظاهر به سادهترین نیازهای بیولوژیک انسان یعنی تغذیه و استراحت اشاره میکند، اما در بطن خود حامل معنایی سرزنشآمیز دربارهٔ تنپروری، راحتطلبی و غفلت از ابعاد معنوی و فکری زندگی است.
در ادبیات کلاسیک ایران، شاعران و حکیمانی چون سعدی شیرازی از این اصطلاح برای ترغیب انسانها به تکاپو و دوری از زندگی حیوانی استفاده کردهاند. این واژه به ما یادآوری میکند که تقلیل دادن اهداف زندگی به مادیات محض، موجب سقوط مرتبه انسانی میشود. بنابر این، متضادهای واقعی این کلمه مفهوم تلاش، بیداری و سختکوشی را تداعی میکنند.