یعنی چه
واژه نقصانپذیر صفت مرکبی است برای توصیف اشیاء، مفاهیم یا موجوداتی که مصون از کم و کاست نیستند. این اصطلاح به ویژگیِ تغییرپذیری منفی و کاهش تدریجی یک چیز اشاره دارد و معمولاً در ادبیات کلاسیک، فلسفه و اخلاق برای اشاره به ناپایداری امور مادی دنیا استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [نُقْ صانْ پَ ذیر] است که از دو بخش «نُقصان» (عربی) و «پذیر» (فارسی) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی همچون «کاهشپذیر»، «زوالپذیر» یا «آنچه کموکاست در آن راه یابد»، واژه ۹ حرفی «نقصان پذیر» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافت متن، برای مفاهیم مادی و فاسدشدنی از Perishable و برای مفاهیم کمی و ساختاری از Diminishable استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از ترکیبهای توصیفی مانند «قابل للنقصان» یا مفاهیمی همچون «متناقص» و «زائل» برای رساندن این معنا استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این واژه شامل زوالپذیر، کاهشپذیر، فناپذیر، آسیبپذیر و فانی هستند. متضادهای آن نیز نقصانناپذیر، بیزوال، جاویدان و کامل میباشند. این واژه از نظر همخانواده با کلماتی چون نقصان، ناقص، نقص و نقایص ارتباط دارد. از نظر ریشهشناسی نیز یک صفت مرکب فاعلی است که بخش اول آن (نقصان) ریشه عربی دارد و بخش دوم آن (پذیر) بن مضارع از مصدر فارسی پذیرفتن است.
در قرآن
ترکیب فارسی «نقصانپذیر» در متن قرآن وجود ندارد، اما ریشه عربی آن یعنی واژه «نَقْص» چندین بار به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۱۵۵ سوره بقره که میفرماید: «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ...» (و قطعاً شما را با چیزی از ترس، گرسنگی و کاهش/نقصان در اموال و جانها و محصولات میآزماییم).
جمعبندی و توضیح کامل نقصان پذیر
واژه نقصانپذیر از ترکیب کلمه عربی نقصان (به معنی کم شدن) و بن مضارع فارسی پذیر (از مصدر پذیرفتن) ساخته شده است. این صفت مرکب فاعلی عموماً برای توصیف هر آن چیزی به کار میرود که بر اثر مرور زمان، تغییرات محیطی یا ماهیت درونیاش، دچار افت کیفیت، کاهش کمیت یا تباهی و زوال میشود.
در ادبیات فلسفی، عرفانی و اخلاقی، نقصانپذیر به عنوان نمادی از جهان مادی و نعمات دنیوی شناخته میشود. فلاسفه و عارفان این ویژگی را در مقابل کمال مطلق و ذات نقصانناپذیر الهی قرار میدهند تا بر ناپایداری و فانی بودن امور دنیوی تأکید کنند. در مکالمات روزمره یا متون تخصصی نیز هر پدیده یا منبعی که مصون از کم شدن نباشد، نقصانپذیر نامیده میشود.