یعنی چه
این اصطلاح کنایه از آن است که انسان شریف و قابل اعتماد، تحت هیچ شرایطی زیر حرف خود نمیزند و به وعدهاش عمل میکند. کلمه «مرد» در این ساختار فارغ از جنسیت، به معنای انسان باذات، بافرهنگ و جوانمرد است که اعتبار سخنش از هر سند مکتوبی بالاتر است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع پایبندی به عهد، عبارت «مرد و قولش» دقیقاً از ۸ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به فردی که به قولش وفادار است از اصطلاح اصیل «A man of his word» استفاده میشود.
به عربی
در فرهنگ و زبان عربی، پایبندی به عهد را با تعابیری همچون بدهی بودنِ قولِ انسانِ آزاده توصیف میکنند.
به فارسی
معادلها و ترکیبات هممعنی فارسی این اصطلاح شامل واژگانی چون وفاداری، پایمردی، جوانمردی، مروت و عبارات عامیانهای مثل «مرده و حرفش» یا «مرد عمل» است که همگی بر اهمیت حفظ اعتبار کلام تاکید دارند.
در قرآن
گرچه خود این عبارت عامیانه در متن قرآن نیامده، اما مفهوم آن عمیقاً مورد تاکید قرار گرفته است؛ مانند آیه ۱ سوره مائده که دستور به وفای به عهد میدهد و آیه ۲۳ سوره احزاب که از مردانی یاد میکند که بر سر عهد خود با خدا صادقانه ایستادند («رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ»).
جمعبندی و توضیح کامل مرد و قولش
عبارت «مرد و قولش» (یا شکل مَثَلی کاملتر آن: «مرد است و قولش») یکی از اصطلاحات و ضربالمثلهای پرکاربرد و ریشهدار در فرهنگ و زبان فارسی است. این اصطلاح بازتابدهنده فرهنگ عیاری، جوانمردی و پهلوانی در ایران باستان و دوران اسلامی است؛ روزگاری که در آن سخن و اعتبار شفاهی افراد بالاتر از هرگونه سند مکتوب و امضایی قرار داشت و شکستن عهد مایه رسوایی و بیاعتباری مطلق اجتماعی به شمار میرفت.
در این عبارت، واژه «مرد» اشاره به جنسیت خاصی ندارد، بلکه کنایه از کهنالگوی انسانِ باذات، شریف و وفادار است. نماد فیزیکی این اصطلاح در فرهنگ عامه «دست دادن» است که نشاندهنده گره خوردن اعتبار دو فرد به یکدیگر است. این مفهوم در سایر زبانها مانند انگلیسی، عربی و ترکی نیز با اصطلاحات مشابهی ارجاع داده میشود و در دین اسلام نیز تحت عنوان «وفای به عهد» از عالیترین فضایل اخلاقی محسوب میشود.