یعنی چه
واژه مذهبات جمع کلمه «مُذَهَّب» است. در لغت به معنای اشیاء، ظروف یا کتب خطی است که با ورق طلا یا آب طلا تزیین و زراندود شده باشند. در اصطلاح تاریخ ادبیات عرب نیز به هفت قصیده تراز اول و برجسته دوران جاهلیت که از نظر ارزش ادبی در مرتبه دوم پس از معلقات سبع قرار داشتند، مُذهّبات میگویند.
تلفظ
این کلمه بر وزن مُفَعَّلات تلفظ میشود. حروف م ذ ه ب با حرکتهای ضمه، فتحه، تشدید همراه با فتحه و در نهایت الف و ت کشیده خوانده میشوند.
به انگلیسی
برای اشاره به معنای لغوی و اشیاء طلاکاری شده از Gilded یا Gilt objects و برای اشاره به اصطلاح ادبی آن در تاریخ از شکل رومننویسیشده آن استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشه کاملاً عربی دارد و در زبان مبدأ نیز به همین صورت با الف و لام تعریف برای اشاره به این گروه از اشیاء یا قصاید به کار میرود.
به فارسی
در برگردان دقیق به زبان فارسی میتوان از واژههای ترکیبی مانند زراندودها، مطلاها، طلاکاریشدهها یا آراسته به آب طلا استفاده کرد.
در قرآن
عین واژه «مذهبات» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه سه حرفی آن یعنی (ذ هـ ب) در قالب کلمه «الذَّهَب» به معنی طلا، ۸ مرتبه در آیات مختلف از جمله آیه ۱۴ سوره آلعمران ذکر شده است.
نماد چیست
در هنر ایرانی و اسلامی، این واژه یادآور هنر اصیل «تذهیب» است و به عنوان نمادی از درخشش، جاودانگی، ارزش مادی و معنوی بالا شناخته میشود. در ادبیات نیز نماد ماندگاری و شاهکارهای شعری عهد کهن است.
جمعبندی و توضیح کامل مذهبات
واژه مذهبات از ریشه عربی ذهب به معنی طلا گرفته شده و در ساختار زبانی، جمع کلمه مذهب (زراندود) است. این واژه دو کاربرد بسیار شاخص دارد؛ نخست در معنای عام لغوی که به هر نوع شیء، کتاب یا ظرفی که با طلا تزیین و روکش شده باشد اطلاق میگردد و ارتباط مستقیمی با هنر تذهیب و کتابآرایی سنتی دارد.
کاربرد دوم و تخصصیتر آن در حوزه تاریخ و ادبیات عرب است. در این قلمرو، مذهبات به هفت قصیده معروف و ارزشمند دوران جاهلیت گفته میشود که از نظر فصاحت و بلاغت در جایگاهی پس از معلقات سبع قرار میگیرند و به خاطر ارزش والایشان به این نام شهرت یافتهاند.
اگرچه خود این کلمه در قرآن کریم یافت نمیشود، اما ریشه اساسی آن یعنی طلا (الذهب) بارها برای توصیف زیباییهای بهشتی یا اموال دنیوی در آیات الهی منعکس شده است که نشاندهنده اصالت لغوی آن میباشد.