معنی
این عبارت یک ترکیب فعلی و زمانی عربی است که به معنای «زمانی که [او] به پدرش گفت» ترجمه میشود. این تعبیر معمولاً مقدمهای برای نقل یک گفتگوی بااهمیت، پندآموز یا سرنوشتساز میان یک پیامبر و پدر یا سرپرست او در قرآن کریم است.
یعنی چه
عبارت «اذ قال لابیه» در اصطلاح فرهنگ قرآنی، یعنی فرا رسیدن لحظه گفتگوی صریح، محترمانه و بنیادین فرزند با پدر. این واژه نشاندهنده بستر ارتباطی عمیق میان دو نسل است؛ چه در قالب هدایت و دلسوزی فرزند برای پدر (مانند حضرت ابراهیم) و چه در قالب ابراز رازها و رویاهای بزرگ به پدر به عنوان محرم اسرار (مانند حضرت یوسف).
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت قرآنی به صورت «إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ» است که در آن حرف «ذ» به صورت نرم و عربی و واژه «قال» با صدای کشیده ادا میشود.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم، این عبارت عینا به صورت «When he said to his father» برگردانده شده است.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب اصیل عربی است که در ساختار زبان عربی معادل عباراتی چون «لَمّا قالَ لِأبیه» یا «حینَ خاطَبَ والِدَه» (هنگامی که پدرش را مخاطب قرار داد) قرار میگیرد.
به فارسی
معادل دقیق و روان این عبارت در زبان فارسی «هنگامی که به پدرش گفت» یا «آنگاه که به پدر خود گفت» است.
در قرآن
این عبارت در آیات متعددی از قرآن کریم به عنوان کلید شروع داستانهای برجسته به کار رفته است. از جمله در آیه ۴۲ سوره مریم و آیه ۵۲ سوره انبیاء درباره مناظره توحیدی و دلسوزانه حضرت ابراهیم با پدرش (یا همان عمویش آزر)، و همچنین در آیه ۴ سوره یوسف، آنجا که حضرت یوسف رویای نمادین و بزرگ خود را برای پدرش حضرت یعقوب بازگو میکند.
جمعبندی و توضیح کامل اذ قال لابیه
عبارت قرآنی «إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ» به معنی «هنگامی که به پدرش گفت»، یک ترکیب فعلی و زمانی عربی است که در ادبیات و معارف اسلامی جایگاه ویژهای دارد. این تعبیر ده حرفی، در ساختار جدولها و مسابقات فرهنگی نیز به عنوان یک کلیدواژه مذهبی شناخته میشود و دقیقاً به همین صورتِ چندبخشی مد نظر قرار میگیرد.
در لایههای عمیقتر معنایی، این عبارت نمادی از آغاز یک گفتگوی دلسوزانه، صمیمانه و در عین حال محترمانه میان فرزند و پدر است. قرآن کریم از این اصطلاح برای به تصویر کشیدن نقاط عطف زندگی پیامبرانی چون ابراهیم (ع) و یوسف (ع) استفاده کرده تا الگویی از ادب، شفقت و رازداری را در روابط خانوادگی به تصویر بکشد.