معنی کخ چیست؟ بررسی ریشه، مترادف و متضاد کخ در جدول

معنی

«کخ» بسته به گویش و نحوهٔ تلفظ، کاربردهای گوناگونی دارد. در گویش خراسانی به معنای کرم، حشره یا بندپایان کوچک (به‌ویژه کرم درون میوه) است. همچنین به معنای مترسک، غول یا صورتک زشتی است که برای ترساندن کودکان می‌ساختند. در تداول عامیانه، «کِخ» صوتی است که بزرگترها برای منع کردن کودک از دست زدن به چیزهای آلوده یا کارهای ناپسند به کار می‌برند.

یعنی چه

در اصطلاحات عامیانه و فرهنگ عبارات فعلی، «کخ داشتن» یا «کخ ریختن» به معنای کرم داشتن، کنجکاوی مخرب یا آزار و اذیت جزئی دیگران است. از سوی دیگر، این واژه به عنوان یک آوا-تقلید (صوت) برای ابراز انزجار از یک شیء کثیف و هشدار به کودکان جهت دست نزدن به آن معنا می‌دهد.

مترادف

با توجه به معانی متعدد، مترادف‌های آن از جانوران ریز تا موجودات خیالی ترسناک و اصوات بازدارنده متغیر است.

متضاد

برای این واژه متضاد استاندارد و مستقیم وجود ندارد؛ اما در معنای صورتک زشت و ترسناک، می‌توان واژه‌هایی مانند رخ یا صورت زیبا را به عنوان مقابل آن قرار داد.

هم خانواده

واژه‌هایی مانند کخ‌کخ (به معنی صدای سرفه یا تند نفس زدن) و کخ‌لوجو (در لهجه خراسانی به معنی کرم خاکی) از مشتقات و ترکیبات هم‌خانوادهٔ آن هستند.

ریشه

واژهٔ «کخ» در معنای کرم و حشره یک لغت اصیل ایرانی است که امروزه بیشتر در گویش‌های شرقی ایران زنده مانده است. در حالت صوتی و بازدارندگی (کِخ)، ریشهٔ آن آوا-تقلیدی (Onomatopoeic) است که حتی در متون کهن عربی نیز به عنوان واژه‌ای اعجمی و وارداتی برای زجر و منع کودک ذکر شده است.

جمله سازی

در جدول

در جدول‌های کلمات متقاطع، پاسخ پرسش‌هایی مانند «کرم و حشره در گویش محلی» یا «صوت منع کودکان» واژهٔ دو حرفی «کخ» است.