یعنی چه
فولرین (یا فولرن) یکی از دگرشکلها (آلوتروپها) و ساختارهای قفسمانند عنصر کربن است که اتمهای آن در اشکال هندسی کروی، بیضی یا استوانهای به یکدیگر متصل میشوند. معروفترین و پایدارترین نوع آن مولکول C60 نام دارد که به دلیل شباهت ظاهری فراوان به توپ فوتبال، به آن باکیبال (Buckyball) نیز میگویند. این ماده به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد فیزیکی و شیمیایی، کاربرد گستردهای در صنایع پیشرفته دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی معمولاً به دو صورت «فولِرین» یا «فولِرَن» تلفظ میشود که دومی در متون علمی و دانشگاهی ایران رایجتر است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این واژه دقیقاً ۶ حرف دارد. معادلهای دیگر آن باکیبال یا فولرن هستند.
به انگلیسی
اصطلاح بینالمللی این ماده در زبان انگلیسی Fullerene است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی، این واژه علمی به صورت Fulleren نگاشته و استفاده میشود.
به فارسی
این کلمه ریشه سنتی در زبان فارسی ندارد زیرا یک کشف علمی مدرن است؛ اما در برخی متون تخصصی از آن با عنوان «کربن قفسی» یاد میشود.
نماد چیست
در فرمولنویسی شیمیایی، فولرینها را با نماد عمومی C نمایش میدهند که تعداد اتمهای کربن موجود در شبکه قفسی بهصورت زیرنویس کنار آن قرار میگیرد؛ مانند C60 که نماد معروفترین نوع آن است.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه Fullerene ریشه در زبان فارسی ندارد. این نامگذاری ادای احترامی است به ریچارد باکمینستر فولر (Buckminster Fuller)، معمار و مهندس برجسته آمریکایی، چرا که ساختار هندسی و کروی این مولکولها شباهت بینظیری به گنبدهای ژئودزیک (سازههای فضاکار سبک) طراحیشده توسط او دارد.
جمعبندی و توضیح کامل فولرین
فولرینها یکی از شگفتانگیزترین کشفیات علم شیمی در اواخر قرن بیستم (سال ۱۹۸۵) هستند که کاشفان آن موفق به دریافت جایزه نوبل شیمی شدند. این مولکولهای تمامکربنی به دلیل داشتن فضای توخالی در درون ساختار هندسی خود، پتانسیل بالایی در صنایع نوین ایجاد کردهاند.
امروزه در داروسازی پیشرفته از فولرینها به عنوان قفسهای نانومتری برای حمل و انتقال هوشمند دارو به بافتهای هدف (مانند سلولهای سرطانی) استفاده میشود. همچنین این مواد در ساخت روانکنندههای صنعتی، نانوالکترونیک و تولید صفحات خورشیدی کارآمد نقش کلیدی ایفا میکنند.