یعنی چه
این واژه دارای دو وجه معنایی متمایز است؛ در حالت مصدری (تَمَلّی) به معنی روزگار دراز را به خوشی، برخورداری و آسایش سپری کردن و کامروا شدن است. در وجه قرآنی و فعلی (تُملٰی)، فعل مجهول از ریشه املا است و به معنای خوانده شدن متن یا دیکته شدن برای نوشتن دگری به کار میرود.
تلفظ
در زبان فارسی و متون کهن به صورت تَمَلّی (به کسر تاء و تشدید و فتح لام) به عنوان مصدر تلفظ میشود. در تعابیر قرآنی، این واژه به صورت تُملٰی (به ضم تاء و فتح لام) خوانده میشود که ساختار فعلی دارد.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، واژه «تملی» به عنوان پاسخ چهار حرفی برای مفاهیمی همچون بهرهمندی از زندگی، کامروایی یا املا شدن کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفهوم مصدری آن واژگانی چون Longevity و Enjoyment معادل هستند و برای حالت فعلی قرآنی کلمه Dictated به کار میرود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است؛ حالت مصدری آن عینا «التملّي» و حالت فعلی مجهول آن «تُملَى» گزارش شده است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل کامروایی، التذاذ، خوشگذرانی در طول عمر و در وجه دیگر آن، تقریر کردن، املا شدن و بازخواند شدن برای نگارش است.
در قرآن
این واژه به صورت فعل مجهول «تُمْلَىٰ» در آیه ۵ سوره مبارکه فرقان آمده است: «وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَىٰ عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا»؛ که در این آیه به معنای دیکته شدن و خواندن افسانههای پیشینیان بر پیامبر در بامداد و شامگاه از سوی مخالفان تعبیر شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تملی
واژه «تملی» از جمله کلماتی است که بر حسب نوع تلفظ و ریشهیابی، دو کاربرد کاملاً مجزا در زبان و ادبیات اسلامی دارد. در وهله اول، این کلمه به عنوان یک مصدر عربی (تَمَلّی) در متون کهن فارسی به کار رفته و به معنای برخورداری از عمر طولانی همراه با آسایش، کامروایی و لذت بردن از روزگار است. این مفهوم ریشه در دعاهای خیر قدیمی برای طول عمر با برکت افراد دارد.
در وجه دوم که بیشتر در علوم قرآنی شناخته شده است، به صورت فعل مجهول (تُملٰی) خوانده میشود. این فرم مجهول از ریشه املا بوده و به معنای خواندن عبارات با صدای بلند برای شخص دیگری است تا آن را مکتوب کند. این کلمه در سوره فرقان برای اشاره به ادعای مشرکان درباره وحی به کار رفته است.
نکته حائز اهمیت در کاربردهای امروزی این است که گاهی در متون حقوقی یا عامیانه، این واژه به اشتباه به جای واژههایی نظیر «تملیکی» یا اصطلاحات مربوط به حق تملک استفاده میشود که از نظر قواعد دستوری کاملاً نادرست بوده و ارتباطی با ریشههای اصلی این کلمه ندارد.