یعنی چه
در اصطلاح نجومی، مشتری پنجمین سیاره از نظر فاصله از خورشید و غول گازی بزرگی است که جرم آن بیش از دو برابر مجموع دیگر سیارات منظومه شمسی است. در مفهوم لغوی و عمومی، این واژه اسم فاعل از ریشه عربی شراء بوده و به معنای کسی است که کالایی را خریداری میکند.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این کلمه معمولاً با واژههای برجیس، اورمزد، هرمز و زاوش هممعنی است.
به انگلیسی
نام این سیاره در زبان انگلیسی از نام پادشاه خدایان در اساطیر روم باستان (ژوپیتر) گرفته شده است.
به عربی
در زبان عربی نیز دقیقاً از همین واژه با افزودن الف و لام تعریف برای نامگذاری این جرم آسمانی استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون کهن ادبی و نجومی، به این سیاره غولپیکر برجیس، اورمزد، هرمز یا زاوش میگفتند که ریشه در ایران باستان و زبان پهلوی دارند.
نماد چیست
در اختربینی کهن، مشتری نماد خوشیمنی بزرگ (سعد اکبر)، دادگری، پادشاهی و تدبیر است و به آن قاضی فلک میگفتند. نماد نجومی آن نیز ♃ است که نشاندهنده صاعقه زیوس یا حرف اول نام اوست.
جمعبندی و توضیح کامل سیاره مشتری
سیاره مشتری که در ادبیات کهن فارسی با نامهایی چون برجیس و اورمزد شناخته میشود، پنجمین سیاره نزدیک به خورشید و فرمانروای غولپیکر سیارات منظومه شمسی است. این سیاره گازی به قدری بزرگ است که جرمی بیش از دو برابر تمام سیارات دیگر را در خود جای داده و در نجوم باستان جایگاه ویژهای داشته است.
در فرهنگ عامه و باورهای اختربینی گذشته، این جرم آسمانی را مظهر «سعد اکبر» یا بزرگترین مایهٔ خوشاقبالی و برکت میدانستند. به دلیل همین ویژگیهای نمادین، صفاتی چون پادشاهی، تدبیر، حکمت و قضاوت عادلانه به آن نسبت داده میشد و در اشعار شاعران بزرگ نیز بارها با عنوان «قاضی فلک» از آن یاد شده است.
از نظر ریشهشناسی، واژه مشتری اصالتی عربی دارد و در کاربرد روزمره به معنای خریدار کالا است که متضاد آن کلمه «بایع» یا فروشنده میشود. با این حال، معادلهای فارسی آن مانند هرمز و زاوش، پیوند عمیق این پدیده شگفتانگیز آسمانی را با تاریخ و اساطیر ایران باستان نشان میدهند.