یعنی چه
این اصطلاح به قصه قرآنی ذبح یک گاو ماده در زمان حضرت موسی (ع) اشاره دارد. این کار برای یافتن قاتل یک مقتول و اثبات قدرت الهی در زنده کردن مردگان انجام شد، اما به دلیل سوالات مکرر و بهانهجوییهای قوم بنیاسرائیل، انجام یک کار ساده برای آنها بسیار سخت و پرهزینه شد. امروزه در فرهنگ عامه کنایه از سختگیریهای بیمورد است.
تلفظ
تلفظ روان این عبارت به صورت «داستانِ گاوِ بنیاسرائیل» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً «داستان گاو بنی اسرائیل» با ۱۹ حرف است. همچنین مفاهیم مشابه آن میتواند به سوره بقره یا ایراد بنیاسرائیلی اشاره داشته باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به خود قصه از عبارت «The Story of the Cow of Israelites» استفاده میشود. اگر منظور مفهوم کنایی و بهانهجوییهای ریز آن باشد، اصطلاحاتی مانند «Quibbling» یا «Hair-splitting» به معنای موشکافی و ایرادگیری بیهوده به کار میروند.
به فارسی
معادلهای اصطلاحی و مفهومی این عبارت در زبان فارسی شامل «ایراد بنیاسرائیلی گرفتن»، «بهانهجویی»، «لجاجت»، «عذرتراشی» و «وسواس بیهوده» است که متضاد آن پذیرا بودن، تسلیم و طاعت بیچونوچرا است.
در قرآن
این ماجرا مفصلترین داستان بخش اول بزرگترین سوره قرآن است و اصلاً دلیل نامگذاری سوره «بقره» (به معنی گاو ماده) همین قصه است. داستان در آیات ۶۷ تا ۷۳ سوره بقره روایت شده که در آن پس از وقوع یک قتل مرموز، خدا دستور ذبح گاو را میدهد تا با زدن بخشی از بدن گاو به مقتول، او زنده شده و قاتل را معرفی کند.
نماد چیست
این داستان دو نماد اصلی دارد؛ نخست نماد بهانهجویی و وسواس واهی که کارهای ساده را گره کور میزند (ریشه ضربالمثل ایراد بنیاسرائیلی). دوم نماد شکستن تقدسهای باطل؛ از آنجا که بنیاسرائیل سابقه گوسالهپرستی (سامری) داشتند، خدا عمداً دستور به ذبح گاو داد تا ابهت خرافی این حیوان در ذهن آنها فرو بریزد.
جمعبندی و توضیح کامل داستان گاو بنی اسرائیل
«داستان گاو بنیاسرائیل» یکی از قصههای فرعی اما بسیار کلیدی و آموزنده در قرآن کریم است که ریشه در لجاجتهای یک قوم در برابر فرامین الهی دارد. این ماجرا که در سوره بقره روایت شده، نشان میدهد که چگونه یک دستور ساده و صریح به دلیل سوالات مکرر، جزئینگریهای بیمورد و عذرتراشیهای مداوم، برای خودِ سائلان پیچیده، کمیاب و گرانقیمت شد.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این روایت بسترساز شکلگیری اصطلاحات و ضربالمثلهای متعددی شده است که مهمترین آنها «ایراد بنیاسرائیلی گرفتن» است. این اصطلاح امروزه برای توصیف افرادی به کار میرود که با بهانهجوییهای مداوم و سختگیریهای وسواسگونه، روند انجام یک کار عادی را مختل کرده و مایه زحمت خود و دیگران میشوند.