یعنی چه
این عبارت یک ترکیب عطفی در زبان و ادبیات فارسی است. «دنیا» به معنای جهان نزدیکتر (این جهان) و «عقبی» به معنای سرانجام و جهان پسین (آن جهان) است. در اصطلاح، این ترکیب به کل هستی، یعنی زندگی مادی فعلی و زندگی ابدی پس از مرگ اشاره دارد.
تلفظ
واژهٔ دنیا با ضمهٔ دال (دُنیا) و واژهٔ عقبی با ضمهٔ عین و سکون قاف تلفظ میشود و الف مقصوره در پایان آن صدای «آ» میدهد (عُقبیٰ).
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع دو جهان، مادی و معنوی یا سراهای زندگی بشر، عبارت «دنیا و عقبی» با ۹ حرف یک پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
برای معادلسازی این ترکیب در زبان انگلیسی، به صورت تفکیکی برای دنیا از World یا This life و برای عقبی از Afterlife یا Hereafter استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این مفهوم بیشتر با ترکیب «الدنیا والآخرة» شناخته میشود، هرچند کلمات الدنیا و العقبی هر دو ریشهٔ اصیل عربی دارند.
به فارسی
معادلها و مترادفهای فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «دنیی و اخری»، «اینجهان و آنجهان»، «دار فنا و دار بقا»، «دو سرا» و «گیتی و مینو» است.
در قرآن
ترکیب دقیق و عطفی «دنیا و عقبی» در متن قرآن نیامده، بلکه مفهوم آن به صورت «الدُّنْیا وَ الْآخِرَة» (مانند آیه ۲۰۱ سوره بقره) تکرار شده است. با این حال، واژهٔ «عُقبی» به تنهایی در قرآن به دو معنیِ عاقبتِ نیک (مثل عُقْبَی الدَّارِ در سوره رعد) و عاقبتِ بد و کیفر (مثل وَلَا یَخَافُ عُقْبَاهَا در سوره شمس) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل دنیا و عقبی
عبارت «دنیا و عقبی» یکی از ترکیبهای پرکاربرد و عمیق در ادبیات، عرفان و متون دینی فارسی است که از دو واژه با ریشههای متمایز عربی تشکیل شده است؛ «دنیا» از ریشه «دنو» به معنای نزدیکتر و مجازاً این جهان مادی، و «عقبی» از ریشه «عقب» به معنای سرانجام، عاقبت و جهان پسین. ترکیب این دو با هم، نمادی از کل مرتبه وجود و هستیِ پیش و پس از مرگ در جهانبینی اسلامی و ایرانی است.
در اشعار صوفیانه و عرفانی، بهویژه در دیوان حافظ و سعدی، این ترکیب وجهی نمادین به خود میگیرد و نمایانگر تمام تعلقات، فریبها، یا حتی پاداشهای فانی و باقیِ سراسر هستی است. صفت وارستگی عارف زمانی تجلی مییابد که اعلام میکند به هیچکدام از این دو سرا دلبستگی ندارد و هدف غایی او تنها حقیقتِ مطلق است.